Τι Ευλόγησε ο Πατριάρχης Κύριλλος;
Τα προηγούμενα κεφάλαια θεμελίωσαν τη διδασκαλία και τεκμηρίωσαν τη αντίφαση. Αυτό τo κεφάλαιο δείχνει πώς μοιάζει αυτός ο «ιερός πόλεμος».
Πριν συνεχίσετε τη ανάγνωση, γνωρίστε τούτο: κάποιοι θα αποκαλέσουν ό,τι ακολουθεί «δυτική προπαγάνδα», «αντιρωσικό», ή «ρωσοφοβικό». Αυτή είναι η ίδια γλώσσα που χρησιμοποιεί τo ρωσικό κράτος για να δικαιολογήσει τη φυλάκιση ανθρώπων που αναφέρουν αυτά τα γεγονότα.
Ο Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά, Ρώσος Ορθόδοξος Χριστιανός που πέρασε πάνω από 300 ημέρες σε απομόνωση λόγω αντιθέσεώς του σε αυτόν τον πόλεμο, έκανε τη απαραίτητη διάκριση σε πάνελ τού Atlantic Council. Σημείωσε ότι πολλοί πιστοί αντιτίθενται στον πόλεμο και διευκρίνισε ότι η κριτική στη θέση της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας σημαίνει κριτική στην επίσημη ιεραρχία:
Όταν μιλάμε για τη θέση Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, μιλάμε φυσικά για τη θέση επίσημης ιεραρχίας. Δεν μιλάμε για τη πίστη. Δεν μιλάμε για τo συλλογικό σώμα Εκκλησίας, που περιλαμβάνει δεκάδες εκατομμύρια πιστών, πολλοί εκ των οποίων είναι απολύτως αντίθετοι σε αυτόν τον πόλεμο ακριβώς όπως εμείς.[1]
Αυτό τo κεφάλαιο τεκμηριώνει τι ευλόγησε η επίσημη ιεραρχία. Οι πιστοί που αντιτίθενται δεν αποτελούν στόχο του.
Πάνω από 1.185 Ρώσοι πολίτες έχουν διωχθεί ποινικά επειδή είπαν δημοσίως αυτό που τεκμηριώνει τo παρόν κεφάλαιο. Αν τα στοιχεία ήταν κατασκευασμένα, η Ρωσία δεν θα χρειαζόταν να ποινικοποιήσει τη αναφορά τους.
Κάθε εικόνα παρακάτω τεκμηριώθηκε από ουκρανική αστυνομία, υπηρεσίες εκτάκτου ανάγκης, ή διεθνείς οργανισμούς. Οι δορυφορικές εικόνες ελήφθησαν από εμπορικούς παρόχους των οποίων τα δεδομένα γίνονται δεκτά ως αποδεικτικά στοιχεία από τo Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Οι υποσημειώσεις σε αυτό τo κεφάλαιο είναι εκτενέστερες κάθε άλλου στo βιβλίο, διότι αυτοί οι ισχυρισμοί θα είναι οι πλέον αμφισβητούμενοι.
Αν σκοπεύετε να απορρίψετε ό,τι ακολουθεί, ζητούμε μόνον αυτό: διαβάστε πρώτα τις πηγές. Κοιτάξτε τις φωτογραφίες. Κοιτάξτε τα ονόματα. Αυτοί είναι βαπτισμένοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, σκοτωμένοι από άλλους βαπτισμένους Ορθοδόξους Χριστιανούς, υπό ευλογία δοθείσα από τον ίδιο τους τον Πατριάρχη. Είσθε τo λογικό ποίμνιο Χριστού. Σας έδωσε συνείδηση. Χρησιμοποιήστε τη.
Αυτό ευλόγησε ο Πατριάρχης Κύριλλος.
Эта жертва смывает все грехи, которые человек совершил.
Αυτή η θυσία ξεπλένει όλες τις αμαρτίες που ο άνθρωπος διέπραξε.
— Πατριάρχης Κύριλλος, Κήρυγμα, 25 Σεπτεμβρίου 2022, http://www.patriarchia.ru/article/103723
Για τα Παιδιά
Στις 8 Απριλίου 2022, ρωσικός βαλλιστικός πύραυλος Tochka-U έπληξε τον σιδηροδρομικό σταθμό Κραματόρσκ ενώ χιλιάδες άμαχοι περίμεναν να απομακρυνθούν. Τουλάχιστον εξήντα άνθρωποι σκοτώθηκαν, μεταξύ αυτών παιδιά.[2] Στο πλάι τού πυραύλου, στα ρωσικά, ήταν γραμμένες δύο λέξεις: ЗА ДЕТЕЙ. «Για τα παιδιά.»
Στις 16 Μαρτίου 2022, ρωσικές δυνάμεις βομβάρδισαν το Δραματικό Θέατρο Μαριούπολης όπου πάνω από χίλιοι άμαχοι είχαν καταφύγει. Η λέξη «ДЕТИ» (Παιδιά) είχε ζωγραφιστεί με τεράστια γράμματα στο έδαφος και στις δύο πλευρές τού κτιρίου, ευκρινώς ορατή από αέρος. Εκτιμάται ότι 600 άνθρωποι σκοτώθηκαν.[3]
Η Amnesty International διερεύνησε ανεξάρτητα την επίθεση και κατέληξε ότι σκοτώθηκαν τουλάχιστον δώδεκα άνθρωποι. Οι μάρτυρες έδωσαν τέσσερα πλήρη ονόματα και τρία μικρά ονόματα.
Η Μαρία Πονομαρένκο, Ρωσίδα δημοσιογράφος, καταδικάστηκε σε έξι χρόνια σωφρονιστικής αποικίας και πενταετή απαγόρευση δημοσιογραφίας για μία ανάρτηση στο Telegram σχετικά με το γεγονός. Στην τελική δήλωσή της προς το δικαστήριο τον Μάρτιο του 2025, είπε ότι το προσωπικό ψυχιατρικού νοσοκομείου τής είχε χορηγήσει με ένεση αλοπεριδόλη, φάρμακο που συνδέεται με τη σοβιετική τιμωρητική ψυχιατρική. Τοποθετήθηκε επανειλημμένα σε απομόνωση, έκανε απεργία πείνας και αποπειράθηκε αυτοκτονία.[4]
Στη Ρωσία, η αλήθεια περί αυτού που δείχνουν αυτές οι φωτογραφίες αποτελεί ποινικό αδίκημα.
Στις 14 Ιουλίου 2022, ρωσικοί πύραυλοι κρουζ έπληξαν το κέντρο Βίνιτσας, πόλης 320 χιλιομέτρων από τη γραμμή τού μετώπου. Εικοσιεπτά άνθρωποι σκοτώθηκαν, μεταξύ αυτών η 4χρονη Λίζα Ντμιτρίεβα, παιδί με σύνδρομο Down που πήγαινε πεζή με τη μητέρα της σε συνεδρία λογοθεραπείας.[5]
Στις 9 Μαρτίου 2022, ρωσικές δυνάμεις βομβάρδισαν το μαιευτήριο Μαριούπολης ενώ έγκυες γυναίκες και νεογνά βρίσκονταν εντός.[6] Στις 23 Νοεμβρίου 2022, ρωσικός πύραυλος έπληξε τη μαιευτική πτέρυγα νοσοκομείου Βίλνιανσκ στη Ζαπορίζια, σκοτώνοντας μωρό δύο ημερών.[7]
Στις 8 Ιουλίου 2024, ρωσικός πύραυλος έπληξε το Εθνικό Παιδιατρικό Νοσοκομείο Οχματντίτ στο Κίεβο, τη μεγαλύτερη παιδιατρική ιατρική εγκατάσταση Ουκρανίας. Παιδιά υπό αντικαρκινική θεραπεία ανασύρθηκαν από τα ερείπια.[8]
Ο πόλεμος δεν σκότωσε μόνον παιδιά. Τα πήρε.
Στις 17 Μαρτίου 2023, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε εντάλματα συλλήψεως για τον Βλαντιμίρ Πούτιν και τη Μαρία Λβόβα-Μπελόβα, Προεδρική Επίτροπό του για τα Δικαιώματα Παιδιών, για το έγκλημα πολέμου παράνομης απελάσεως παιδιών.[9] Το Εργαστήριο Ανθρωπιστικής Έρευνας τού Yale εντόπισε πάνω από 8.400 παιδιά μεταφερθέντα σε 57 εγκαταστάσεις σε Ρωσία και Λευκορωσία, ηλικίας τεσσάρων μηνών έως δεκαεπτά ετών. Η ίδια η Ρωσίδα επίτροπος δήλωσε τον Ιούλιο 2023 ότι περίπου 700.000 Ουκρανοί ανήλικοι είχαν «μεταφερθεί». Μέχρι τον Φεβρουάριο 2026, περίπου 2.000 έχουν επιστραφεί: περίπου 10% τεκμηριωμένων περιπτώσεων.[10]
Στην κρατική τηλεόραση, η Λβόβα-Μπελόβα περιέγραψε την υιοθεσία 15χρονου αγοριού από την κατεχόμενη Μαριούπολη. Είπε στον Πούτιν: «Τώρα ξέρω τι σημαίνει να είσαι μητέρα παιδιού από το Ντονμπάς.» Το αγόρι, είπε, «δεν ήθελε να πάει στη Ρωσία», «ενοχλείτο από τη Μόσχα και τη Ρωσία», «τραγουδούσε ουκρανικά τραγούδια συνεχώς», και είπε «δεν θέλω να ζω στη Ρωσία. Αγαπώ την Ουκρανία.» Απέδωσε την αντίστασή του σε «οκτώ χρόνια προπαγάνδας στο έδαφος Μαριούπολης». Αυτό μεταδόθηκε ως συγκινητική ιστορία και ως ομολογία.[11]
Το Πανεπιστήμιο Georgetown τεκμηρίωσε ότι το Πατριαρχείο Μόσχας δεν ήταν απλός παρατηρητής τών απελάσεων. Συναφείς έρευνες ανέφεραν ότι πενήντα οκτώ επισκοπές ή εκκλησιαστικά ιδρύματα της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας συμμετείχαν στην υποδοχή ή φιλοξενία απελαθέντων. Το Πατριαρχείο δημιούργησε ειδική ιστοσελίδα εράνου, και κάθε έρανος απαιτούσε την έγκριση του Πατριάρχη Κυρίλλου. Το προσωπικό είχε οδηγία να κατατάσσει τους απελαθέντες ως «πρόσφυγες από το Ντονμπάς» αντί «απελαθέντες».[12]
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο απήγγειλε κατηγορίες στον Πούτιν για απέλαση παιδιών. Το Georgetown τεκμηρίωσε ότι το ίδρυμα Κυρίλλου ανέλαβε την υλικοτεχνική διεκπεραίωση.
Οι Σφαγές
Следа не останется от раскольников, потому что они выполняют злую, диавольскую волю, разрушая Православие на Киевской земле.
Δεν θα απομείνει κανένα ίχνος από τους σχισματικούς, επειδή εκτελούν το κακό θέλημα του διαβόλου, καταστρέφοντας την Ορθοδοξία στη γη του Κιέβου.
— Πατριάρχης Κύριλλος, Κήρυγμα την Τριακοστή Κυριακή μετά την Πεντηκοστή, μετά τη Γέννηση του Χριστού, 8 Ιανουαρίου 2023, Καθεδρικός Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου, Κρεμλίνο Μόσχας, https://www.patriarchia.ru/article/104111
Στην περιοχή της Μπούτσα, οι ρωσικές δυνάμεις άφησαν πίσω τους τα σώματα 458 ανθρώπων μετά την αποχώρησή τους στα τέλη Μαρτίου 2022. Πολλοί είχαν εκτελεστεί με δεμένα τα χέρια. Σώματα βρέθηκαν σε υπόγεια με σημάδια βασανιστηρίων. Δορυφορικές εικόνες έδειχναν αμάχους πυροβολημένους ενώ επέβαιναν σε ποδήλατα, με τα σώματά τους αφημένα στον δρόμο για εβδομάδες. Οι γερμανικές μυστικές υπηρεσίες υπέκλεψαν Ρώσους στρατιώτες να συζητούν για τις δολοφονίες.[13]
Στην Ιρπίν, άμαχοι που διέφευγαν περνώντας από βομβαρδισμένη γέφυρα σκοτώθηκαν ενώ κουβαλούσαν τα υπάρχοντά τους.[14]
Στο Ιζιούμ, μετά τη ρωσική αποχώρηση τον Σεπτέμβριο του 2022, οι ερευνητές εκταφίασαν 447 σώματα από χώρο ομαδικής ταφής, πολλά με σημάδια βασανιστηρίων.[15]
Στις 3 Μαρτίου 2022, ρωσικά αεροσκάφη βομβάρδισαν κατοικημένη περιοχή στο κέντρο του Τσερνίχιβ, σκοτώνοντας 47 αμάχους. Η πλειοψηφία των θυμάτων περίμενε στην ουρά για τρόφιμα.[16]
Στις 5 Οκτωβρίου 2023, ρωσικός πύραυλος Iskander έπληξε νεκρόδειπνο στο χωριό Χρόζα της Περιφέρειας Χαρκόβου. Πενήντα εννέα άνθρωποι σκοτώθηκαν. Το χωριό είχε πληθυσμό 330 κατοίκων· σχεδόν ένας στους πέντε κατοίκους σκοτώθηκε σε ένα μόνο πλήγμα. Οι πενθούντες είχαν συγκεντρωθεί για να κηδεύσουν πεσόντα στρατιώτη.[17]
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2022, ρωσικός πύραυλος έπληξε αυτοκινητοπομπή αμάχων κοντά στη Ζαπορίζια. Τριάντα δύο άνθρωποι σκοτώθηκαν, μεταξύ αυτών παιδιά, σε φάλαγγα οχημάτων που περίμενε σε σημείο ελέγχου.[18]
Ο Κύριλλος υποσχέθηκε ότι δεν θα απομείνει κανένα ίχνος από τους «σχισματικούς». Αυτά είναι τα ίχνη που άφησε ο πόλεμός του στους βαπτισμένους.
Τα Σπίτια
С духовно-нравственной точки зрения специальная военная операция является Священной войной.
Από πνευματική και ηθική άποψη, η Ειδική Στρατιωτική Επιχείρηση είναι Ιερός Πόλεμος.
— Παγκόσμιο Ρωσικό Λαϊκό Συμβούλιο (υπό την προεδρία του Πατριάρχη Κυρίλλου), Διακήρυξη, 27 Μαρτίου 2024, https://www.patriarchia.ru/article/105523
Στις 14 Ιανουαρίου 2023, ρωσικός πύραυλος Kh-22 έπληξε πολυκατοικία στο Ντνίπρο, προκαλώντας την κατάρρευση ολόκληρου τμήματος του εννιαώροφου κτιρίου. Σαράντα έξι άνθρωποι σκοτώθηκαν, μεταξύ αυτών έξι παιδιά.[19]
Στις 28 Απριλίου 2023, ρωσικός πύραυλος κρουζ, εκτοξευμένος από αεροσκάφος πάνω από την Κασπία Θάλασσα, έπληξε πολυκατοικία στην Ουμάν στις 4 τα ξημερώματα. Είκοσι τρεις άνθρωποι σκοτώθηκαν, μεταξύ αυτών έξι παιδιά. Η Ουμάν απέχει 200 μίλια από τη γραμμή του μετώπου.[20]
Στις 27 Ιουνίου 2022, ρωσικός πύραυλος έπληξε το εμπορικό κέντρο Amstor στο Κρεμεντσούκ ενώ πάνω από χίλιοι άνθρωποι βρίσκονταν μέσα. Τουλάχιστον 20 σκοτώθηκαν· μεταγενέστερη τοπική καταγραφή σε μνημείο κατονόμασε 22 θύματα.[21]
Στις 29 Μαρτίου 2022, ρωσικός πύραυλος Kalibr κατέστρεψε το κτίριο της Περιφερειακής Διοίκησης Μυκολάιβ, προκαλώντας την κατάρρευση της κατασκευής από τον πρώτο έως τον ένατο όροφο. Τριάντα επτά άνθρωποι σκοτώθηκαν.[22]
Στη Μπορόντιανκα, ρωσικές αεροπορικές επιδρομές αποτέφρωσαν κατοικημένες πολυκατοικίες, αφήνοντας ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα καμένα και κούφια.[23]
Στις 24 Αυγούστου 2022, Ημέρα Ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, ρωσικοί πύραυλοι έπληξαν τον σιδηροδρομικό σταθμό Τσαπλίνε, καταστρέφοντας επιβατική αμαξοστοιχία και γύρω κτίρια. Τουλάχιστον 25 σκοτώθηκαν.[24]
Το Παγκόσμιο Ρωσικό Λαϊκό Συμβούλιο το αποκάλεσε «Ιερό Πόλεμο». Αυτά είναι τα σπίτια που κατέστρεψε ο λεγόμενος «Ιερός Πόλεμός» του.
Οι Εκκλησίες που Κατέστρεψε ο Κύριλλος
Вспоминая, что слово Божие говорит применительно к пришествию в мир антихриста, мы можем сказать, что сегодня Россия — это удерживающий. А это означает, что все силы антихриста будут брошены на нашу страну.
Θυμούμενοι τι λέγει ο Λόγος τού Θεού σχετικά με την έλευση τού Αντιχρίστου στον κόσμο, μπορούμε να πούμε ότι σήμερα η Ρωσία είναι ο Κατέχων. Και αυτό σημαίνει ότι όλες οι δυνάμεις τού Αντιχρίστου θα στραφούν κατά τής χώρας μας.
— Πατριάρχης Κύριλλος, Ομιλία στον Καθεδρικό Ναό τού Χριστού Σωτήρος, 20 Νοεμβρίου 2022, https://www.patriarchia.ru/article/79283
Ο ρωσικός στρατός κατέστρεψε ή προκάλεσε ζημίες σε πάνω από 700 θρησκευτικούς χώρους στην Ουκρανία.[25] Η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία υπό το Πατριαρχείο Μόσχας, η ίδια η κανονική δικαιοδοσία τού Κυρίλλου, υπέστη τη μεγαλύτερη ζημία.[26] Μέχρι το τέλος τού 2023, η ίδια η Ιερά Σύνοδος τής Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας (UOC) ανέφερε 119 ναούς και ευκτηρίους οίκους κατεστραμμένους, 329 με ζημίες, και 30 μοναστήρια κατεστραμμένα ή σημαντικά ζημιωμένα.[27]
Μετά την καταστροφή τού Καθεδρικού Ναού Μεταμορφώσεως στην Οδησσό από ρωσικό πύραυλο, ο Μητροπολίτης Αγαθάγγελος, ιστορικά φιλορωσικός επίσκοπος, δήλωσε δημοσίως: «Η λεγόμενη “СВО” αποτελεί πραγματική γενοκτονία τού ουκρανικού λαού.»[28] Τα λόγια του αναγνώστηκαν στο Συμβούλιο Ασφαλείας τών Ηνωμένων Εθνών.
Ο Κύριλλος ευλόγησε τον πόλεμο. Ο πόλεμος κατέστρεψε τις δικές του εκκλησίες. Οι ίδιοι οι επίσκοποί του τον αποκάλεσαν γενοκτονία. Ο «Κατέχων» που δήθεν προστατεύει την Ορθοδοξία από τον Αντίχριστο κατέστρεψε περισσότερες Ορθόδοξες εκκλησίες από οποιαδήποτε δύναμη μετά τους Σοβιετικούς αθέους.
Στα κατεχόμενα εδάφη, η Ρωσία καταστέλλει κάθε θρησκευτική δραστηριότητα που δεν υποτάσσεται στο Πατριαρχείο Μόσχας. Κληρικοί που αρνούνται να ευθυγραμμιστούν με τη Μόσχα κρατούνται, εξορίζονται, ή τούς απαγορεύεται να τελούν ακολουθίες. Κάποιοι θα το απορρίψουν, υποστηρίζοντας ότι οι θιγόμενοι είναι σχισματικοί που δεν δικαιούνται προστασία. Η ίδια όμως η Ορθόδοξη παράδοση καταδικάζει τον κρατικό εξαναγκασμό σε ζητήματα πίστεως, ακόμη και κατά αιρετικών.
Ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης θεμελίωσε την αρχή όταν ο αυτοκράτωρ Μιχαήλ Α΄ άρχισε να διώκει τους Παυλικιανούς αιρετικούς τον ένατο αιώνα. Ο Άγιος Θεόδωρος δεν υπεράσπισε τη θεολογία τών Παυλικιανών· κατέκρινε τον ίδιο τον διωγμό:
Η Εκκλησία δεν συνηθίζει να αποκαθιστά τα δίκαιά της δια μαστιγώσεων, εξοριών και φυλακίσεων. Ο εκκλησιαστικός νόμος δεν φέρνει μαχαίρι, σπαθί και μάστιγα κατά κανενός· διότι «πάντες οἱ λαβόντες μάχαιραν ἐν μαχαίρᾳ ἀπολοῦνται».
— Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, Ἐπιστολὴ 94, Fatouros I.23· Ιερομόναχος Πατάπιος, «St. Theodore the Studite and the Problem of the Paulicians», The Greek Orthodox Theological Review 43:1-4 (1998)
Ο Άγιος Θεόδωρος χάραξε σαφές δικαιοδοτικό όριο: οι κοσμικοί άρχοντες δύνανται να τιμωρούν σωματικά αδικήματα, αλλά δεν έχουν εξουσία επί πνευματικών ζητημάτων. Αυτό ανήκει αποκλειστικά σε εκείνους που κυβερνούν ψυχές:
Αν και επιτρέπεται σε εκείνους που άρχουν τών σωμάτων να τιμωρούν τους συλλαμβανόμενους σε σωματικά αδικήματα, δεν τούς επιτρέπεται να τιμωρούν εκείνους που παρεκτρέπονται σε πνευματικά ζητήματα. Αυτό ανήκει σε εκείνους που άρχουν τών ψυχών, τών οποίων τα μέσα διορθώσεως είναι οι αφορισμοί και τα λοιπά επιτίμια.
— Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, Ἐπιστολὴ 455 (πρὸς τὸν Ἐπίσκοπο Θεόφιλο Ἐφέσου), PG 99:1484
Ο άγιος προχώρησε ακόμη περαιτέρω: «Τι λέγομεν περί τού να μη επιτρέπεται αιρετικοί να φονεύονται; Δεν μάς δίδεται ούτε κατ’ αυτών να προσευχώμεθα.» Παραπέμποντας στον Άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, ο Άγιος Θεόδωρος δίδαξε ότι «διδάσκεσθαι γάρ, οὐ τιμωρεῖσθαι χρὴ τοὺς ἀγνοοῦντας, ὥσπερ καὶ τυφλοὺς οὐ κολάζομεν, ἀλλὰ καὶ χειραγωγοῦμεν» (Ἐπιστολὴ η΄ Δημοφίλῳ, PG 3, 1096C).[29] Και παραπέμποντας στον Άγιο Ιγνάτιο Αντιοχείας: «Αυτούς λοιπόν που μισούν τον Θεόν πρέπει να τους μισούμε και να λυώνουμε κατά τών εχθρών Του, όχι όμως να τους καταδιώκουμε ή να βιαιοπραγούμε, όπως τα έθνη που δεν γνωρίζουν το Θεό» (Πρὸς Φιλαδελφεῖς 3, PG 5, 821B).[30] Αν δεν πρέπει ούτε βία να χρησιμοποιούμε κατ’ αυτών, συνεπέρανε ο Άγιος Θεόδωρος, πολύ λιγότερο επιτρέπεται να τούς φονεύουμε.
Ο Άγιος Θεόδωρος έκανε ρητή διάκριση που αφορά άμεσα τη συμπεριφορά τής Ρωσίας: το κράτος έχει κάθε δικαίωμα να πολεμά ξένους εχθρούς που σκοτώνουν τον λαό τού Θεού· αλλά αιρετικοί υπήκοοι τής αυτοκρατορίας αποτελούν εντελώς διαφορετική υπόθεση. Κατ’ αυτών, τα εργαλεία τής Εκκλησίας είναι ο αφορισμός και η διδασκαλία, όχι στρατιώτες και φυλακές. Είπε στον αυτοκράτορα κατά πρόσωπον: «Πρότερόν μου αφαιρεθήτω η κεφαλή, παρά να συναινέσω εις τούτο.»
Ο Μέγας Αθανάσιος, ο ίδιος εξορισμένος πέντε φορές υπό Αρειανών αυτοκρατόρων, αναγνώρισε τον κρατικό εξαναγκασμό σε θρησκευτικά ζητήματα ως το γνώρισμα τής ίδιας τής αιρέσεως: «εὐσεβείας γάρ ἐστι μὴ ἀναγκάζειν, ἀλλὰ πείθειν» (Ἱστορία Ἀρειανῶν 67).
Ο «Κατέχων» δεν προστατεύει τη θρησκευτική ελευθερία· την εξαλείφει. Και πράττοντας τούτο, ενεργεί όχι ως έπραξαν οι άγιοι, αλλά ως έπραξαν οι αιρετικοί αυτοκράτορες: επιβάλλοντας δια τής βίας αυτό που δύναται να ληφθεί μόνον δια τής πίστεως.
Η προδοσία εκ τών ιδίων τών κληρικών ωστόσο δεν αποτελεί κάτι νέο. Ο Μέγας Βασίλειος συνεβούλευσε τους πιστούς τής εποχής του:
εἴτε προδόται ἐξ αὐτῶν ἐφύησαν τῶν κληρικῶν, μὴδὲ τοῦτο τὴν πεποίθησιν ὑμῶν τὴν εἰς Θεὸν σαθροῦτω. Οὐ γὰε τὰ ὀνόματα ἐστι τὰ σῴζοντα ἡμᾶς, ἀλλ’ αἱ προαιρέσεις καὶ ἡ ἀληθινὴ περὶ τὸν κτίσαντα ἡμᾶς ἀγάπη. […] Ἐὰν γὰρ καὶ εἷς σωθῇ ὥσπερ Λὼτ ἐν Σοδόμοις, μένειν ὀφείλει ἐπὶ τῆς ὀρθῆς κρίσεως ἀμετακίνητον ἔχων τὴν ἐν Χριστῷ ἐλπίδα, διότι οὐκ ἐγκαταλείψει Κύριος τοὺς ὁσίους αὐτοῦ.
— Μέγας Βασίλειος, Ἐπιστολὴ 257[31]
Σκήτη Αγίου Γεωργίου της Λαύρας Σβιατοχίρσκ μετά από ρωσικό βομβαρδισμό, Μάιος 2022. Τέσσερις μοναχοί σκοτώθηκαν σε μεταγενέστερο βομβαρδισμό και 520 πρόσφυγες, μεταξύ αυτών 200 παιδιά, είχαν καταφύγει στη μονή. Ο ηγούμενός της το αποκάλεσε «τρέλα να βομβαρδίζεις αμάχους». Φωτο: Εθνική Αστυνομία Ουκρανίας (CC BY 4.0)[32]
Κάθε ιερέας ταγμένος να προειδοποιεί το ποίμνιό του θα λογοδοτήσει για ό,τι επέλεξε να ευλογήσει ή να καταδικάσει:
Ὅτι ὁ ταχθεὶς τὰς τῶν ἄλλων ἀγνοίας ἐπανορθοῦν, καὶ τὸν διαβολικὸν πόλεμον προμηνύειν ἐρχόμενον, οὐ δυνήσεται προβαλέσθαι τὴν ἄγνοιαν… Ἐπὶ τούτου γὰρ ἐκάθισεν, ὡς ὁ Ἰεζεκιήλ φησιν, ἵνα καὶ τοῖς ἄλλοις σαλπίζη καὶ προμηνύῃ τὰ μέλλοντα δυσχερῆ. Καὶ διὰ τοῦτο ἀπαραίτητος ἡ κόλασις, κἂν εἷς ὤν ἀπολωλώς τύχῃ
— Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, Περὶ Ἱερωσύνης, Λόγος ΣΤ΄[33]
Οι Ιερείς
Ο Πατριάρχης Κύριλλος το αποκάλεσε «Ιερό Πόλεμο». Αυτό έκανε ο ιερός πόλεμος στους δικούς του κληρικούς.
Ο πόλεμος σκότωσε, βασάνισε και φυλάκισε τους ιερείς των ίδιων των ουκρανικών εκκλησιών του Κυρίλλου. Ρωσικές δυνάμεις τους πυροβολούσαν σε σημεία ελέγχου, τους βασάνιζαν υπό κράτηση και καταδίκαζαν όσους αρνούνταν να παραδώσουν τις ενορίες τους σε πολυετείς ποινές σε στρατόπεδα εργασίας.
Ο π. Μυκόλα Παλαχνιούκ, 72 ετών, σκοτώθηκε από ρωσικό βομβαρδισμό στον Ιερό Ναό Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου στη Μπιλοζέρκα, Περιφέρεια Χερσώνος, στις 13 Ιουνίου 2023. Διένειμε ανθρωπιστική βοήθεια σε θύματα πλημμύρας μετά την καταστροφή τού φράγματος Καχόβκα από τη Ρωσία.[34]
Ο Αρχιπρεσβύτερος Βασίλ Κιΐκο, 62 ετών, σκοτώθηκε από ρωσικό βομβαρδισμό στο Χρισίνε, Περιφέρεια Ντονέτσκ, στις 29 Δεκεμβρίου 2025. Παρέμεινε με την ενορία του καθώς ο πληθυσμός τού χωριού μειωνόταν από περίπου 2.000 πριν από την πλήρους κλίμακας εισβολή σε λιγότερους από 200.[34]
Ο π. Ίγκορ Νοβοσίλσκι κρατήθηκε 262 ημέρες σε ρωσική αιχμαλωσία αφού βοήθησε δώδεκα Ουκρανούς στρατιώτες να διαφύγουν από τη ρωσική περικύκλωση. Υποβλήθηκε σε ηλεκτροσόκ, ξυλοδαρμούς και στέρηση ύπνου.[34]
Ο π. Κωνσταντίν Μαξίμοβ, ιερέας τής Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας (Πατριαρχείου Μόσχας), καταδικάστηκε σε 14 χρόνια ρωσικού εργατικού στρατοπέδου. Το «έγκλημά» του: η άρνηση να μεταφέρει την ενορία του σε νέες επισκοπές τής Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας που συστάθηκαν σε κατεχόμενο έδαφος. Η κατηγορία ήταν «κατασκοπεία».[34]
Ο Αρχιμανδρίτης Θεόγνωστος (Πούσκοβ), ιερέας τής UOC στην Επισκοπή Λουγκάνσκ, περιέγραψε τον εαυτό του το 2014 ως τον πρώτο ιερέα από την ανατολική Ουκρανία που ευλόγησε ουκρανικό σημείο ελέγχου. Μετά την εισβολή πλήρους κλίμακας, κατέκρινε δημοσίως το δόγμα τού «Ρωσικού Κόσμου». Τον Ιούνιο 2024, η FSB τον συνέλαβε με προσχηματική κατηγορία· το πραγματικό κίνητρο ήταν τα αντιπολεμικά κηρύγματά του στο YouTube. Περιέγραψε τις 107 ημέρες φυλάκισής του ως «107 ημέρες κολάσεως». Παραμένει σε ρωσοκρατούμενο έδαφος, με απαγόρευση ιεροπραξίας.[35]
Στην ίδια τη Ρωσία, ακόμη και η παράθεση Αγίας Γραφής κατέστη έγκλημα. Στις αρχές Μαρτίου 2022, ένας Ρώσος Ορθόδοξος ιερέας στην περιοχή Κοστρομά συνελήφθη μετά το κυριακάτικο κήρυγμά του. Το αδίκημά του: υπενθύμισε στο εκκλησίασμα την Έκτη Εντολή, «Οὐ φονεύσεις». Κατηγορήθηκε για «δυσφήμιση τών ενόπλων δυνάμεων τής Ρωσικής Ομοσπονδίας».[36]
Ο Πατριάρχης Κύριλλος ευλόγησε τον πόλεμο. Ένας ιερέας που παρέθεσε το «Οὐ φονεύσεις» συνελήφθη για δυσφήμιση τών δυνάμεων που τον διεξάγουν. Αυτός είναι ο «Ιερός Πόλεμος». Περίπου 2.000 ιερείς μεταβαίνουν τακτικά στη ζώνη πολέμου, υποστηρίζοντας ρωσικές στρατιωτικές επιχειρήσεις.[37] Ο Σεργκέι Τσάπνιν, που πέρασε δεκαπέντε χρόνια εντός τού Πατριαρχείου Μόσχας πριν απολυθεί για την κριτική στάση του, περιέγραψε τη θεσμική πραγματικότητα: οι ενορίες συλλέγουν χρήματα για τον ρωσικό στρατό, και «η επίσημη Εκκλησία είναι πλήρως εμπλεκόμενη σε αυτή την πολεμική μηχανή».[38]
Ο Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά, Ρώσος δημοσιογράφος καταδικασμένος σε είκοσι πέντε χρόνια επειδή αποκάλυψε την αλήθεια περί αυτού τού πολέμου, είπε τα ακόλουθα στην τελική δήλωσή του ενώπιον τού δικαστηρίου:
Θα έρθει η μέρα που το σκοτάδι πάνω από τη χώρα μας θα διαλυθεί. Όταν το μαύρο θα ονομάζεται μαύρο και το λευκό λευκό· όταν σε επίσημο επίπεδο θα αναγνωριστεί ότι δύο και δύο κάνουν ακόμη τέσσερα· όταν ο πόλεμος θα ονομάζεται πόλεμος, και ο σφετεριστής σφετεριστής· και όταν εκείνοι που άναψαν και εξαπέλυσαν αυτόν τον πόλεμο, αντί εκείνων που προσπάθησαν να τον σταματήσουν, θα αναγνωριστούν ως εγκληματίες.
Όχι μόνον δεν μετανιώνω για τίποτε από αυτά, είμαι περήφανος γι’ αυτά.
— Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά, Τελική Δήλωση στο Δικαστήριο Πόλεως Μόσχας, 10 Απριλίου 2023, https://www.washingtonpost.com/opinions/2023/04/10/vladimir-kara-murza-final-statement-court/
Αυτό για το οποίο δεν μετανιώνει είναι ότι είπε την αλήθεια. Και τι έλαβε επειδή είπε αυτή την αλήθεια; Είκοσι πέντε χρόνια φυλάκισης.
Το να μην αντιτίθεσαι στην πλάνη ισοδυναμεί με το να την εγκρίνεις· και το να μην υπερασπίζεσαι την αλήθεια ισοδυναμεί με το να την καταπνίγεις· και πράγματι, το να αμελείς να καταισχύνεις πονηρούς ανθρώπους, όταν δυνάμεθα να το πράξουμε, αποτελεί αμαρτία ίση με το να τους ενθαρρύνεις.
— Πάπας Άγιος Φήλιξ Γ΄ (†492)
Ο θεσμικός μηχανισμός που παρήγαγε αυτά τα αποτελέσματα, συμπεριλαμβανομένης τής υποχρεωτικής προσευχής νίκης και τής καθαιρέσεως κληρικών ειρήνης, τεκμηριώνεται στο Κεφάλαιο 22.
Τι Απαιτεί ο Ιερός Πόλεμος
Ο Πατριάρχης Κύριλλος αποκάλεσε αυτόν «Ιερό Πόλεμο». Οι ιεροί πόλεμοι δεν αντέχουν τον έλεγχο.
Ό,τι τεκμηριώνεται σε αυτό το κεφάλαιο υπάρχει επειδή κάποιος ρίσκαρε τη φυλακή για να το καταγράψει. Το κράτος που διεξάγει τον πόλεμο που ευλόγησε ο Κύριλλος φυλακίζει οποιονδήποτε τεκμηριώνει αυτό που παρήγαγε εκείνη η ευλογία. Αυτό που ακολουθεί είναι οι άνθρωποι που είπαν την αλήθεια. Αυτό που δεν γνωρίζουμε, αυτό που δεν τεκμηριώθηκε ποτέ επειδή ο τεκμηριωτής σιγήθηκε πρώτα, παραμένει άγνωστο. Αυτό είναι μόνον ό,τι κατάφερε να περάσει.
Στις 4 Μαρτίου 2022, οκτώ ημέρες μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή, το ρωσικό κοινοβούλιο θέσπισε το Άρθρο 207.3 τού Ποινικού Κώδικα, ποινικοποιώντας κάθε δημόσια δήλωση περί τού στρατού που αντιφάσκει στην επίσημη γραμμή. Η ποινή: έως δεκαπέντε χρόνια φυλάκισης.[39]
Ο Αλεξέι Γκορίνοφ, δημοτικός σύμβουλος Μόσχας (Ρώσος), έγινε ο πρώτος άνθρωπος στη Ρωσία που καταδικάστηκε βάσει τού νέου νόμου. Σε συνεδρίαση τού δημοτικού συμβουλίου που συζητούσε διαγωνισμό παιδικής ζωγραφικής για την Ημέρα τού Παιδιού, ρώτησε πώς μπορούσε να διεξαχθεί ένας τέτοιος διαγωνισμός ενώ παιδιά πέθαιναν καθημερινά στην Ουκρανία.
Έλαβε επτά χρόνια γι’ αυτό.
Στη φυλακή, στρατοδικείο πρόσθεσε ακόμη τρία χρόνια βάσει κρυφά ηχογραφημένων συνομιλιών. Πάσχει από φυματίωση· τα φάρμακά του κατασχέθηκαν. Προτάθηκε για το Νόμπελ Ειρήνης αλλά παραμένει σε σωφρονιστική αποικία μεγίστης ασφαλείας.[40]
Ο Σεργκέι Μιχαΐλοφ, ιδρυτής τής ανεξάρτητης εφημερίδας LIStok στο Γκόρνο-Αλτάισκ τής Σιβηρίας, έλαβε οκτώ χρόνια για δημοσιεύσεις περί τής σφαγής τής Μπούτσα και τού βομβαρδισμού τής Μαριούπολης. Στην τελική δήλωσή του είπε ότι τα άρθρα του αποσκοπούσαν να διαπεράσουν την ομίχλη της προπαγάνδας, να εμποδίσουν τους αναγνώστες να παρασυρθούν από ψεύδη και να μην τους αφήσουν να γίνουν είτε φονείς είτε θύματα στον πόλεμο. Η έφεσή του απορρίφθηκε τον Ιούλιο 2025. Παραμένει φυλακισμένος.[41]
Ο Ρομάν Ιβάνοφ, δημοσιογράφος τού RusNews, έλαβε επτά χρόνια για αναρτήσεις περί τής σφαγής τής Μπούτσα, εκθέσεως τού ΟΗΕ για ρωσικά εγκλήματα πολέμου και ρωσικών πυραυλικών επιθέσεων στην Ουκρανία. Στην τελική δήλωσή του, γονάτισε ενώπιον τού δικαστηρίου και είπε: «Θέλω να ζητήσω συγγνώμη από όλους τους Ουκρανούς στους οποίους η χώρα μας έφερε θλίψη.» Όταν ο δικαστής ανέγνωσε την ετυμηγορία, ο Ιβάνοφ απάντησε: «Αυτή η ετυμηγορία αφορά εσάς.» Παραμένει φυλακισμένος.[42]
Η Αλεξάντρα Σκοτσιλένκο, εικαστικός στην Αγία Πετρούπολη, έλαβε επτά χρόνια επειδή αντικατέστησε πέντε ετικέτες τιμών σούπερ μάρκετ με χειρόγραφα σημειώματα περί θυμάτων αμάχων. Ένα έγραφε: «Ο ρωσικός στρατός βομβάρδισε μια σχολή καλών τεχνών στη [νότια ουκρανική πόλη] Μαριούπολη, όπου περίπου 400 άνθρωποι αναζητούσαν καταφύγιο.» Πάσχει από κοιλιοκάκη, συγγενή καρδιοπάθεια και διπολική διαταραχή· τα φάρμακά της κατασχέθηκαν κατά την κράτηση. Στο δικαστήριο είπε: «Πόσο αδύναμη πίστη έχει ο εισαγγελέας μας στην κοινωνία της χώρας μας, αν νομίζει ότι το κράτος μας και η κοινή μας ασφάλεια μπορεί να καταρρεύσουν εξαιτίας αυτών των μικροσκοπικών χαρτιών!» Απελευθερώθηκε τον Αύγουστο 2024.[43]
Ο Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά, αρθρογράφος τής Washington Post και βραβευμένος με Πούλιτζερ που είχε ήδη επιβιώσει δύο δηλητηριάσεων συνδεδεμένων με το Κρεμλίνο, έλαβε είκοσι πέντε χρόνια: τη βαρύτερη πολιτική ποινή μετά τον Στάλιν. Το «έγκλημά» του: ομιλία στη Βουλή τών Αντιπροσώπων τής Αριζόνα που περιέγραφε «βόμβες διασποράς σε κατοικημένες περιοχές, βομβαρδισμούς μαιευτηρίων, νοσοκομείων, και σχολείων». Γιατρός φυλακής τής Μόσχας τού είπε ότι είχε «έναν χρόνο, δεκαοκτώ μήνες στην καλύτερη περίπτωση» ζωής. Κατάλαβε: «Ήταν θανατική καταδίκη.»[44]
Πέρασε ένδεκα μήνες σε απομόνωση: 330 ημέρες, πάνω από εικοσιδύο φορές το όριο που ο ΟΗΕ κατατάσσει ως βασανιστήριο.[45] Ο ρωσικός νόμος περιορίζει μεμονωμένη περίοδο απομονώσεως σε δεκαπέντε ημέρες, αλλά οι σωφρονιστικές διοικήσεις παρακάμπτουν αυτό επικαλούμενες νέες παραβάσεις τη στιγμή που λήγει κάθε περίοδος· τα προσχήματα είναι τόσο ασήμαντα όσο το να πίνει κανείς νερό «πολύ αργά» ή να βάλει στην τσέπη ένα μισοφαγωμένο κομμάτι ψωμί.[46] Η απομόνωση δεν αποτελεί ατύχημα τού συστήματος· αποτελεί το ίδιο το σύστημα. Περιέγραψε τι προκάλεσε στο μυαλό του:
Μετά από δύο-τρεις εβδομάδες, το μυαλό σου αρχίζει πραγματικά να σε εξαπατά. Αρχίζεις να ξεχνάς λέξεις. Αρχίζεις να ξεχνάς ονόματα. Αρχίζεις να μιλάς σε τοίχους. Σταματάς να καταλαβαίνεις τι είναι πραγματικό και τι φαντασία.[47]
Φρουροί τον τιμωρούσαν επειδή δεν κρατούσε τα χέρια πίσω από την πλάτη του για μερικά δευτερόλεπτα. Έσβηναν το ξυπνητήρι του και μετά τον τιμωρούσαν επειδή δεν ξυπνούσε στις 6 π.μ.· στους κρατουμένους απαγορευόταν να κατέχουν ρολόγια. Σε πάνω από δύο χρόνια φυλάκισης, μίλησε στη γυναίκα του μία φορά και στα παιδιά του δύο φορές. Εκείνη χρησιμοποίησε χρονόμετρο για να μοιράσει τη δεκαπεντάλεπτη κλήση ώστε κάθε παιδί να πάρει πέντε λεπτά.
Ο Καρά-Μουρζά είναι Ορθόδοξος Χριστιανός. Διάβαζε τη Βίβλο στο κελί του, αποκαλώντας τη «ζωτική για την επιβίωσή του». Κατά τη διάρκεια τών βασανιστηρίων, στηριζόταν σε μία πεποίθηση: «Ξέρω ότι έχω δίκιο.»[48]
Ο Ιλιά Γιασίν, πολιτικός τής αντιπολίτευσης και στενός σύμμαχος τού αείμνηστου Αλεξέι Ναβάλνι, έλαβε οκτώμισι χρόνια για ζωντανή μετάδοση στο YouTube περί τής Μπούτσα, στην οποία παρουσίασε τόσο τα στοιχεία όσο και την επίσημη ρωσική άρνηση. Απελευθερώθηκε τον Αύγουστο 2024.[49]
Η Αλσού Κουρμασέβα, Ρωσο-Αμερικανίδα υπήκοος και αρχισυντάκτρια στο Radio Free Europe/Radio Liberty, καταδικάστηκε σε μυστική δίκη δύο ημερών σε εξίμισι χρόνια για βιβλίο αντιπολεμικών ιστοριών με τίτλο Λέγοντας Όχι στον Πόλεμο. Απελευθερώθηκε τον Αύγουστο 2024.[50]
Μέχρι τον Φεβρουάριο 2025, το OVD-Info τεκμηρίωσε 1.185 ανθρώπους που αντιμετώπιζαν ποινική δίωξη για αντιπολεμικές δηλώσεις ή ενέργειες· 372 βρίσκονταν σε χώρους κρατήσεως. Η Επιτροπή Προστασίας Δημοσιογράφων κατέγραψε 29 δημοσιογράφους πίσω από τα κάγκελα στη Ρωσία την 1η Δεκεμβρίου 2025.[51]
Το Πατριαρχείο Μόσχας δεν έχει εκδώσει καμία δήλωση υπέρ οποιουδήποτε εξ αυτών τών κρατουμένων. Ο Πατριάρχης Κύριλλος, που ισχυρίζεται ότι στη Ρωσία επικρατεί «πλήρης θρησκευτική ελευθερία» (Κεφάλαιο 22), δεν έχει αναγνωρίσει ποτέ την ύπαρξή τους.
Σε εκείνους που ακόμη νομίζουν ότι αυτό είναι «αντιρωσικό»: αυτοί οι δημοσιογράφοι είναι κατά κύριο λόγο Ρώσοι. Γιατί θα ρίσκαραν βασανιστήρια και φυλάκιση αν δεν ήταν αλήθεια; Ήταν αυτοί οι Ρώσοι «αντιρωσικοί» επίσης; Πόσοι ακόμη γνωρίζουν αυτά τα πράγματα αλλά σιωπούν, φοβούμενοι την ίδια μοίρα;
Ο Πατριάρχης που ευλόγησε αυτόν τον πόλεμο δεν κατέκρινε ποτέ τη φυλάκιση εκείνων που τεκμηρίωσαν το κόστος του.
Η παράδοση που συνεχίζουν αυτοί οι δημοσιογράφοι είναι παλιά. Σοβιετικοί αντιφρονούντες, τεκμηριώνοντας τα εγκλήματα τού δικού τους καθεστώτος εις βάρος τής ελευθερίας τους, το διατύπωσαν ξεκάθαρα:
Στόχος μας ήταν να φροντίσουμε ώστε κανείς να μη μπορεί να πει ότι δεν γνώριζε. Κάνουμε κάτι, όλοι το βλέπουν. Σας το λέμε. Και μη μας πείτε αργότερα ότι δεν ξέρατε.
— Σοβιετικός αντιφρονών, σε συνέντευξη στο They Chose Freedom, Επεισόδιο 1 (σκηνοθεσία Καρά-Μουρζά), 03:48
Ο Καρά-Μουρζά δημιούργησε ντοκιμαντέρ περί αυτών τών αντιφρονούντων. Και μετά είπε στη Βουλή τών Αντιπροσώπων τής Αριζόνα αυτό που τεκμηριώνει το παρόν κεφάλαιο.
Από τη φυλακή, δημοσίευσε κριτική τού Πατριάρχη Κυρίλλου, παραπέμποντας στις «Βάσεις τής Κοινωνικής Αντιλήψεως» τής ίδιας τής Εκκλησίας, που απαγορεύουν σε κληρικούς να συνδράμουν το κράτος στη «διεξαγωγή εμφυλίου ή επιθετικού εξωτερικού πολέμου». Έγραψε: «Ως Ορθόδοξος Χριστιανός, αυτό μου φέρνει μόνον πόνο, θλίψη, και βαθιά οδύνη.» Κατηγόρησε την εκκλησιαστική ηγεσία ότι θέτει «την εξουσία τού Καίσαρα υπεράνω τών θεμελίων τής Χριστιανικής πίστεως».[52]
Λίγες ημέρες πριν από την απελευθέρωσή του, φρουροί τού παρουσίασαν προδιατυπωμένη αίτηση χάριτος που τον υποχρέωνε να ομολογήσει ενοχή και να μετανοήσει. Αρνήθηκε:
Πρώτον, δεν θεωρώ τον πολίτη Πούτιν νόμιμο πρόεδρο, τον θεωρώ σφετεριστή, δικτάτορα, και δολοφόνο. Και δεύτερον, δεν είμαι ένοχος για τίποτε. Βρίσκομαι εδώ αποκλειστικά για τις απόψεις μου, για τις πεποιθήσεις μου, για τις δηλώσεις μου κατά τού πολέμου.[53]
Δύο ημέρες αργότερα, φρουροί επέστρεψαν με λευκό χαρτί ζητώντας του να γράψει περί τού Πούτιν. Έγραψε ό,τι πίστευε: ότι ο Πούτιν δεν αποτελεί νόμιμο πρόεδρο, ότι φέρει προσωπική ευθύνη για τους θανάτους τού Μπορίς Νεμτσόφ και τού Αλεξέι Ναβάλνι, και για τους θανάτους χιλιάδων Ουκρανών αμάχων, μεταξύ αυτών παιδιών. Η απόπειρα τού συστήματος να αποσπάσει υποταγή απέτυχε.
Την 1η Αυγούστου 2024, η Ρωσία απελευθέρωσε τον Καρά-Μουρζά, τη Σκοτσιλένκο, τον Γιασίν, και την Κουρμασέβα στη μεγαλύτερη ανταλλαγή κρατουμένων μεταξύ Ρωσίας και Δύσης μετά τον Ψυχρό Πόλεμο: δεκαέξι αντιφρονούντες και δημοσιογράφοι ανταλλάχθηκαν με οκτώ Ρώσους πράκτορες. Βασικό αίτημα τής Ρωσίας ήταν ο Βαντίμ Κρασίκοφ, εκτελεστής τής FSB που εξέτιε ισόβια στη Γερμανία για τη δολοφονία Τσετσένου αντιφρονούντος σε πάρκο τού Βερολίνου. Ο Πούτιν αγκάλιασε προσωπικά τον Κρασίκοφ στον διάδρομο αεροδρομίου.[54]
Ο Πατριάρχης που ευλόγησε τον πόλεμο που φυλάκισε αυτούς τους μάρτυρες δεν είπε τίποτε όταν ανταλλάχθηκαν με εκτελεστή.
Ετυμηγορία
Οἳ, κἂν τἄλλα ὦσιν εἰρηνικοί τε καὶ μέτριοι, τοῦτό γε οὐ φέρουσιν ἐπιεικεῖς εἶναι, Θεὸν προδιδόναι διὰ τῆς ἡσυχίας.
«Αυτή η θυσία ξεπλένει όλες τις αμαρτίες», κήρυξε ο Πατριάρχης Κύριλλος.
Η θυσία είναι ορατή. Κείται στα ερείπια πολυκατοικιών χτυπημένων στις 4 τα ξημερώματα, στα σώματα παιδιών στον σταθμό Κραματόρσκ, στις στάχτες εκκλησιών που ανήκαν στο δικό του Πατριαρχείο, και σε εκείνους που φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν. Μοιάζει με αναποδογυρισμένο καρότσι σε δρόμο τής Βίνιτσας. Μοιάζει με τη λέξη «ДЕТИ» ζωγραφισμένη στο έδαφος με γράμματα αρκετά μεγάλα ώστε να διαβαστούν από το διάστημα, αγνοημένη.
Οι Πατέρες που ισχυρίζεται ο Πατριάρχης Κύριλλος ότι εκπροσωπεί θα έκλαιγαν.
Τι ευλογεί λοιπόν κάθε επίσκοπος και κάθε ιερέας που μνημονεύει τον Πατριάρχη Κύριλλο στη Θεία Λειτουργία; (Η σημασία τής μνημονεύσεως αναλύεται στο Κεφάλαιο 24.)
Πολλοί, ακόμη και καθώς οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί αδελφοί τους πεθαίνουν, κυριαρχούνται από αδιαφορία. Δεν αποτελεί ζήτημα γι’ αυτούς, υποτίθεται, το να μνημονεύουν Πατριάρχη που ευλογεί και υπερασπίζεται τέτοιον πόλεμο.
Ὅθεν, μαθόντες ἀπὸ τοῦτον τὸν Ἅγιον δι’ ὀλίγων, πόσον κακόν ἐστιν ἡ ἀδιαφορία, ἄς ἐξοστρακίσωμεν ταύτην ἀπὸ λόγου μας, ἀδελφοί. Ἀλλοτρία γὰρ αὕτη εἶναι τελείως τῆς πολιτείας τῶν Χριστιανῶν, διατὶ αὕτη ἄνω κάτω ἔφερε τὰ πράγματα, καὶ ὅλα σχεδὸν ἐγέννησε τὰ κακά, τὴν ἀθεοφοβίαν, τὴν ἀνευλάβειαν, τὴν ψυχρότητα, εἰς τὰ θεῖα, τὴν καταφρόνησιν εἰς τὴν ἐργασίαν τῶν ζωοποιῶν τοῦ Θεοῦ ἐντολῶν, εἰς κάθε πρᾶγμα τοῦτο τὸ θεοκατάρατον προβάλλουσα λόγιον. Καὶ τί εἶναι τοῦτο; καὶ τί εἶναι ἐκεῖνο; τοῦτο δὲν εἶναι τίποτε, ἐκεῖνο δὲν εἶναι τίποτε. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, ἐκ τῆς ἀδιαφορίας ἔπεσαν καὶ πίπτουν οἱ πολλοὶ εἰς αἵρεσιν καὶ ἀθεΐαν·
Κάπου στη Ρωσία, η μητέρα ακόμη πιστεύει ότι ο υιός της βρίσκεται στον παράδεισο επειδή πέθανε στην Ουκρανία. Η θεολογία που τής το είπε παρήγαγε ό,τι τεκμηριώθηκε ανωτέρω. Ο Καθεδρικός Ναός τών Ενόπλων Δυνάμεων όπου εκηρύχθη στέκεται ακόμη, με τον χρυσό και τα ψηφιδωτά του ακέραια. Οι εκκλησίες που κατέστρεψε δεν στέκονται.
«Αλλά αυτό είναι όλο προπαγάνδα»
Οι θεσμοί που υπερασπίζονται τον Πατριάρχη Κύριλλο θα αποκαλέσουν αυτό το κεφάλαιο προπαγάνδα. Θα αναγκαστούν να το κάνουν, επειδή η εναλλακτική είναι να κοιτάξουν αυτές τις εικόνες και να αναμετρηθούν με αυτό που ευλογείται.
Το αποκάλεσαν προπαγάνδα όταν το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε εντάλματα συλλήψεως για τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Το αποκάλεσαν προπαγάνδα όταν τα Ηνωμένα Έθνη τεκμηρίωσαν εκτελέσεις εν ψυχρώ στη Μπούτσα. Το αποκάλεσαν προπαγάνδα όταν η Ρωσίδα δημοσιογράφος Μαρία Πονομαρένκο ανέφερε μία μόνο αεροπορική επίθεση. Η Ρωσία την καταδίκασε σε έξι χρόνια σωφρονιστικής αποικίας. Στη φυλακή, υπέστη απάνθρωπες συνθήκες και αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει.
Η κατηγορία είναι αντανακλαστική: οτιδήποτε τεκμηριώνει όσα έχει κάνει η Ρωσία είναι, εξ ορισμού, προπαγάνδα και μεροληπτικό.
Πρέπει επίσης να γνωρίζουμε ότι αυτό το κεφάλαιο δεν στηρίζεται στην αφήγηση καμίας μεμονωμένης κυβερνήσεως.
Κάθε περιστατικό που τεκμηριώθηκε ανωτέρω έχει επαληθευθεί ανεξάρτητα από το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, που διατηρεί μόνιμη αποστολή παρακολουθήσεως στην Ουκρανία. Ο Μηχανισμός Μόσχας του ΟΑΣΕ, διακυβερνητικό σώμα του οποίου η Ρωσία αποτελεί κράτος-μέλος, διερεύνησε και χρησιμοποίησε τον όρο «έγκλημα πολέμου». Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε έξι εντάλματα συλλήψεως σε τέσσερις υποθέσεις. Το Associated Press διεξήγαγε εγκληματολογικές έρευνες με τρισδιάστατες ανακατασκευές και συνεντεύξεις επιζώντων. Το Al Jazeera, μέσο του Κατάρ χωρίς δυτική σύνδεση, μετέδωσε επί τόπου σχεδόν από κάθε τοποθεσία. Το Meduza, ρωσικό ανεξάρτητο μέσο που το Κρεμλίνο χαρακτήρισε «ανεπιθύμητη οργάνωση» ακριβώς επειδή το ρεπορτάζ του δεν μπορούσε να απαξιωθεί, δημοσίευσε δική του ανακατασκευή της σφαγής της Μπούτσα.
Τα στατιστικά της καταστροφής εκκλησιών προέρχονται από την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία υπό το Πατριαρχείο Μόσχας: την ίδια την κανονική δικαιοδοσία του Κυρίλλου, που τεκμηριώνει τι έκανε ο πόλεμος του Κυρίλλου στις δικές της εκκλησίες, δημοσιευμένα στη δική της ειδησεογραφική πλατφόρμα.
Για να απορρίψει κανείς αυτό το κεφάλαιο, πρέπει ταυτοχρόνως να απορρίψει:
- Τον ιστότοπο του ίδιου του Πατριαρχείου Μόσχας, όπου δημοσιεύονται τα κηρύγματα του Κυρίλλου που ευλογούν τον πόλεμο
- Τα ίδια τα εκκλησιαστικά δικαστήρια του Πατριαρχείου Μόσχας, που καθαίρεσαν ιερείς επειδή προσευχήθηκαν για ειρήνη και κήρυξαν επισήμως τον ειρηνισμό αίρεση
- Την ίδια την Ιερά Σύνοδο της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, που τεκμηρίωσε 119 ναούς κατεστραμμένους και 329 ζημιωμένους, στη δική της ειδησεογραφική πλατφόρμα
- Έναν ιστορικά φιλορωσικό επίσκοπο (τον Μητροπολίτη Αγαθάγγελο, πρώην περιφερειακό σύμβουλο του Κόμματος των Περιφερειών) που αποκάλεσε τον πόλεμο «γενοκτονία του ουκρανικού λαού»
- Τον Μηχανισμό Μόσχας του ΟΑΣΕ (Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη), διακυβερνητικό σώμα του οποίου η Ρωσία αποτελεί κράτος-μέλος, που διερεύνησε και χρησιμοποίησε τον όρο «έγκλημα πολέμου»
- Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, που εξέδωσε έξι εντάλματα συλλήψεως σε τέσσερις υποθέσεις, συμπεριλαμβανομένου του Βλαντιμίρ Πούτιν
- Το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR), που διατηρεί μόνιμη αποστολή παρακολουθήσεως ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ουκρανία
- Το Al Jazeera (Κατάρ), που μετέδωσε επί τόπου σχεδόν από κάθε τοποθεσία που τεκμηριώνεται ανωτέρω
- Το Meduza (ρωσικό ανεξάρτητο μέσο), που η Ρωσία χαρακτήρισε «ανεπιθύμητη οργάνωση» ακριβώς επειδή το ρεπορτάζ του δεν μπορούσε να απαξιωθεί
- Το Associated Press, του οποίου η εγκληματολογική έρευνα χρησιμοποίησε τρισδιάστατη ανακατασκευή και 23 συνεντεύξεις επιζώντων, και εξετάστηκε από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες εγκλημάτων πολέμου
- Τη Διεθνή Αμνηστία, που επέκρινε επίσης την Ουκρανία κατά την ίδια σύγκρουση, καθιστώντας αδύνατη την απόρριψη των ευρημάτων της κατά της Ρωσίας ως μονόπλευρων
- Το Πανεπιστήμιο Georgetown, που τεκμηρίωσε τον θεσμικό ρόλο του Πατριαρχείου Μόσχας στην απέλαση Ουκρανών παιδιών, συμπεριλαμβανομένων επίσημων εγγράφων μεταφοράς και εράνων εγκεκριμένων από τον Πατριάρχη Κύριλλο, ενώ συναφείς έρευνες ανέφεραν τη συμμετοχή 58 επισκοπών ή εκκλησιαστικών ιδρυμάτων
Κανένας σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να απορρίψει όλα αυτά ταυτοχρόνως. Η κατηγορία περί προπαγάνδας δεν αποτελεί επιχείρημα· αποτελεί απόλυτη άρνηση ενασχολήσεως με τα στοιχεία.
Όποιος απορρίπτει αυτά τα στοιχεία ως «παραπληροφόρηση» ας εξηγήσει πρώτα γιατί η Ρωσία έχει φυλακίσει, βασανίσει και φιμώσει κάθε φωνή που τα αναφέρει.
- Ο Αλεξέι Γκορίνοφ καταδικάστηκε σε δέκα χρόνια επειδή είπε «τα παιδιά πεθαίνουν» σε συνεδρίαση για διαγωνισμό παιδικής ζωγραφικής.
- Η Αλεξάντρα Σκοτσιλένκο καταδικάστηκε σε επτά χρόνια για πέντε χειρόγραφες ετικέτες τιμών.
- Ο Σεργκέι Μιχαΐλοφ καταδικάστηκε σε οκτώ χρόνια επειδή δημοσίευσε για τη Μπούτσα.
- Ο Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά καταδικάστηκε σε είκοσι πέντε χρόνια, ένδεκα μήνες εκ των οποίων σε απομόνωση, για μία ομιλία στην Αριζόνα.
- Μέχρι τον Φεβρουάριο 2025, 1.185 άτομα είχαν διωχθεί ποινικά για αντίθεση στον πόλεμο· 372 βρίσκονταν σε χώρους κρατήσεως.[57]
- Τα ίδια τα δικαστήρια του Πατριάρχη Κυρίλλου καθαίρεσαν ιερέα επειδή άλλαξε μία λέξη σε προσευχή και κήρυξαν επισήμως τον ειρηνισμό αίρεση.
- Το Πανεπιστήμιο Georgetown τεκμηρίωσε τον θεσμικό ρόλο του Πατριαρχείου Μόσχας και ότι κάθε έρανος για την επιχείρηση απαιτούσε την προσωπική έγκριση του Πατριάρχη· συναφείς έρευνες ανέφεραν ότι 58 επισκοπές ή εκκλησιαστικά ιδρύματα συμμετείχαν στην υποδοχή ή φιλοξενία απελαθέντων.
Αν αυτά τα γεγονότα ήταν κατασκευασμένα, η Ρωσία δεν θα χρειαζόταν να ποινικοποιεί την τεκμηρίωσή τους. Η λογοκρισία είναι από μόνη της η απόδειξη: ένα κράτος που ήταν βέβαιο για την αθωότητά του θα καλωσόριζε τον έλεγχο, αντί να φυλακίζει όσους τον ασκούν. Η κατηγορία περί «προπαγάνδας» δεν αποτελεί αντεπιχείρημα· αποτελεί ομολογία ότι τα γεγονότα δεν μπορούν να απαντηθούν επί της ουσίας τους.
Το ότι χρειάζεται καν να υπερασπιστεί κανείς ένα κεφάλαιο για νεκρά παιδιά και κατεστραμμένες εκκλησίες με κατάλογο πηγών λέει στον αναγνώστη τα πάντα για τον θεσμό που εξετάζεται, καθώς και για τον βαθμό στον οποίο έχουν υπνωτίσει ανθρώπους ώστε να αποκρούουν κάθε στοιχείο. Εκκλησία που απαιτεί από τα μέλη της να μη βλέπουν ό,τι τεκμηριώνεται ανωτέρω, και που θα επιχειρήσει να δυσφημίσει οποιονδήποτε το δείξει σε άλλους, είναι εκκλησία που επέλεξε την αφοσίωσή της· αλλά αυτή δεν είναι αφοσίωση στην αλήθεια.
Ο Μέγας Βασίλειος είπε ότι εκείνοι που σκοτώνουν ακόμη και σε θεμιτή άμυνα έχουν ακάθαρτα χέρια και πρέπει να απέχουν από το Ποτήριο για τρία χρόνια. Ο Πατριάρχης Κύριλλος υποσχέθηκε ότι ο θάνατος στο πεδίο της μάχης ξεπλένει όλες τις αμαρτίες. Οι παραπάνω φωτογραφίες δείχνουν πώς φαίνεται εκείνη η υπόσχεση όταν συναντά τον πραγματικό κόσμο: τα σώματα των βαπτισμένων, τα ερείπια των εκκλησιών τους, η σιωπή μιας ιεραρχίας που τα ευλόγησε όλα. Αυτό εννοούσαν οι Πατέρες με τα ακάθαρτα χέρια.
Αυτά είναι τα χέρια.
Μία Νέα Θρησκεία
Ευλογώντας τον πόλεμο ως ιερό, υποσχόμενος αυτόματη σωτηρία στους στρατιώτες, επιβάλλοντας προσευχές νίκης, και καθαιρώντας ιερείς που αρνούνται, ο Πατριάρχης Κύριλλος αντικατέστησε την Ορθόδοξη παράδοση με πολιτική θεολογία που υποκαθιστά τη μετάνοια με κατάκτηση: μία νέα θρησκεία σε Ορθόδοξο ένδυμα.
Η Μαρτυρία Παραμένει
Φυσικά, ο Πατριάρχης Κύριλλος δεν θα είναι Πατριάρχης για πάντα. Η κατάσταση στην Ουκρανία θα λυθεί. Οι πολιτικές συμμαχίες θα αλλάξουν. Οι κυβερνήσεις θα αλλάξουν.
Αλλά η πατερική μαρτυρία παραμένει.
Ο Κανόνας τού Μεγάλου Βασιλείου θα εξακολουθεί να δεσμεύει. Το κριτήριο τού Αγίου Θεοδώρου θα εξακολουθεί να ορίζει τη θεμιτή άμυνα. Η καταδίκη τής κυβερνητικής φιλοδοξίας από τον Μητροπολίτη Αντώνιο θα εξακολουθεί να μαρτυρεί πώς Ρώσοι ιεράρχες τηρούσαν τα πατερικά κριτήρια. Οι άγιοι που προσεύχονταν να μη σκοτώσουν θα εξακολουθούν να μαρτυρούν πώς μοιάζει η Ορθόδοξη αγιότητα.
Αυτό το βιβλίο γράφτηκε για την Εκκλησία, και συνεπώς για κάθε στιγμή σαν αυτή. Όταν έρθει ο επόμενος πόλεμος, όταν ο επόμενος ιεράρχης ευλογήσει αυτό που καταδικάζουν οι Πατέρες, όταν η επόμενη γενιά πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε πολιτική και πατερική πιστότητα, αν ο Θεός θελήσει, αυτή η μαρτυρία θα παραμείνει.
Σε εκείνους που πρέπει να ζήσουν αυτή τη στιγμή, που βλέπουν ιεράρχες να ευλογούν αυτό που καταδικάζουν οι Πατέρες, που παρακολουθούν την Εκκλησία να ευθυγραμμίζεται με την κρατική εξουσία αντί με την πατερική αλήθεια, γνωρίστε ότι δεν είστε μόνοι. Η μαρτυρία τών Πατέρων στέκεται. Οι άγιοι μαρτυρούν. Η κανονική Ουκρανική Εκκλησία υπό τον Μητροπολίτη Ονούφριο, που έπαυσε τη μνημόνευση τού Πατριάρχη Κυρίλλου το 2022, δείχνει πώς μοιάζει η πιστότητα ακόμη και υπό διωγμό.
Διαβάστε τους Πατέρες μόνοι σας. Διαβάστε τους βίους τών αγίων. Δείτε τι δίδαξαν πραγματικά περί πολέμου, βίας, και τού μολυσμού τής αιματοχυσίας. Τα κείμενα εκείνα λένε ό,τι λένε. Η μαρτυρία δεν δύναται να σιγηθεί από εκείνους που θα προτιμούσαν μία διαφορετική απάντηση.
Ο Άγιος Σωφρόνιος τού Έσσεξ, Ρώσος στην καταγωγή, μαθητής τού Αγίου Σιλουανού τού Αθωνίτη, που έζησε τους δύο Παγκοσμίους Πολέμους, μίλησε καθαρά:
Είμαι βαθιά πεπεισμένος ότι κάθε πόλεμος είναι αμαρτία. Ακόμη και ο πόλεμος εν αμύνη τής πατρίδος μας, τών αγαπημένων μας προσώπων, τών υλικών και πνευματικών μας θησαυρών, είναι αμαρτία, ίσως η μεγαλύτερη τών αμαρτιών που ο άνθρωπος επινόησε για τον εαυτό του.
— Άγιος Σωφρόνιος τού Έσσεξ, Letters to His Family (Επιστολές στην Οικογένειά του), επιστολή προς τη μητέρα του (Ιούνιος 1942), σσ. 487-489
Ακόμη και ο αμυντικός πόλεμος είναι αμαρτία. Και όταν ο πόλεμος δεν είναι καν αμυντικός, όταν σκοτώνει περισσότερους από όσους προστατεύει, όταν εκείνοι που ισχυρίζεται ότι υπερασπίζεται απορρίπτουν την υπεράσπιση, η αμαρτία πολλαπλασιάζεται, ευλογημένη από εκείνους που θα έπρεπε να γνωρίζουν καλύτερα.
Αυτός ο πόλεμος δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε ευλογηθεί.
Είθε η μαρτυρία τών Πατέρων να μας οδηγήσει πίσω στη στενή οδό από την οποία παρεκκλίναμε.
Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά, πάνελ Atlantic Council Eurasia Center, «How the Russian Orthodox Church supports the Kremlin’s war against Ukraine», 17 Σεπτεμβρίου 2025, 15:16-15:35. Ο Καρά-Μουρζά είναι Ορθόδοξος Χριστιανός, καταδικασθείς σε 25 χρόνια επειδή αντιτάχθηκε στον πόλεμο, ο οποίος πέρασε πάνω από 300 ημέρες σε απομόνωση πριν απελευθερωθεί σε ανταλλαγή κρατουμένων. Βίντεο: https://www.youtube.com/watch?v=JSp-10UsoOE&t=916s ↩
Το Γραφείο τού Ύπατου Αρμοστή τού ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR) τεκμηρίωσε 60 νεκρούς στην επίθεση τού σταθμού Κραματόρσκ. Βλ. Θεματική Έκθεση OHCHR περί Δολοφονιών Αμάχων, Δεκέμβριος 2022, https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/countries/ukraine/2022/2022-12-07-OHCHR-Thematic-Report-Killings-EN.pdf. Το Human Rights Watch επιβεβαίωσε ανεξάρτητα τη χρήση ρωσικού Tochka-U με πυρομαχικά διασποράς και αποκάλεσε την επίθεση «προφανές έγκλημα πολέμου». «Death at the Station», HRW, Φεβρουάριος 2023, https://www.hrw.org/news/2023/02/21/ukraine-new-light-russias-rail-station-attack. Επίσης Al Jazeera: https://www.aljazeera.com/news/2022/4/8/kramatorsk-train-station-attack-dozens-killed-ukraine-says. ↩
Η έκθεση τού Μηχανισμού Μόσχας τού ΟΑΣΕ (Απρίλιος 2022), εκπονηθείσα υπό τριών ανεξαρτήτων εμπειρογνωμόνων βάσει διακυβερνητικής εντολής στην οποία η Ρωσία αποτελεί κράτος-μέλος, διαπίστωσε ότι η επίθεση στο θέατρο «πιθανότατα αποτελεί κατάφωρη παραβίαση τού ΔΑΔ» και «έγκλημα πολέμου». Εγκληματολογική έρευνα τού Associated Press με τρισδιάστατη ανακατασκευή, 23 συνεντεύξεις επιζώντων, και δύο σετ αρχιτεκτονικών κατόψεων κατέληξε ότι σκοτώθηκαν περίπου 600 άτομα: https://www.apspecialprojects.com/mariupol-theater. Χωριστή έρευνα τής Διεθνούς Αμνηστίας (53 μαρτυρίες, ανεξάρτητη δορυφορική ανάλυση και ανάλυση ραντάρ, μοντέλο φυσικής εκρήξεων κατ’ ανάθεσιν) τη χαρακτήρισε επίσης ως έγκλημα πολέμου: https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/. ↩
«Russia: Journalist Maria Ponomarenko sentenced to six years in penal colony over Ukraine bombing post», Διεθνής Αμνηστία, 15 Φεβρουαρίου 2023. https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/02/russia-journalist-maria-ponomarenko-sentenced-to-six-years-in-penal-colony-over-ukraine-bombing-post/. Η έρευνα τής Διεθνούς Αμνηστίας τον Ιούνιο 2022 ταυτοποίησε τουλάχιστον δώδεκα θύματα ονομαστικά: τέσσερα με πλήρη ονόματα και τρία μόνο με μικρά ονόματα. Τον Μάρτιο 2025, η ποινή της παρατάθηκε κατά 22 μήνες για φερόμενη επίθεση σε σωφρονιστικό προσωπικό, κατηγορίες τις οποίες αρνήθηκε. Τοποθετήθηκε σε απομόνωση τουλάχιστον 13 φορές σε ένα μόνο έτος και αποπειράθηκε αυτοκτονία τουλάχιστον δύο φορές. Στην τελική δήλωσή της τον Μάρτιο 2025, η ίδια κατήγγειλε ότι τής χορηγήθηκε αλοπεριδόλη αφού παραπονέθηκε για τις συνθήκες. CPJ: https://cpj.org/2025/03/russian-journalist-maria-ponomarenko-sentenced-to-22-additional-months-in-prison/. Διεθνής Αμνηστία: https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/03/russia-anti-war-activist-maria-ponomarenkos-prison-sentence-extended-in-escalating-repression/. Moscow Times: https://www.themoscowtimes.com/2025/03/27/russian-journalist-maria-ponomarenko-handed-new-prison-sentence-a88497. Το OVD-Info ανέφερε στις 31 Αυγούστου 2025 ότι είχε κινηθεί και τρίτη ποινική υπόθεση: https://ovd.info/express-news/2025/08/31/protiv-zhurnalistki-rusnews-marii-ponomarenko-vozbudili-trete-ugolovnoe-delo. ↩
Στις 14 Ιουλίου 2022, ρωσικοί πύραυλοι κρουζ Kalibr έπληξαν το κέντρο τής Βίνιτσας, πόλης περίπου 320 χιλιομέτρων από τη γραμμή τού μετώπου. Τουλάχιστον 27 άνθρωποι σκοτώθηκαν, μεταξύ αυτών τρία παιδιά, και πάνω από 200 τραυματίστηκαν. Μεταξύ τών νεκρών ήταν η 4χρονη Λίζα Ντμιτρίεβα, παιδί με σύνδρομο Down, σκοτωμένη ενώ περπατούσε με τη μητέρα της σε συνεδρία λογοθεραπείας. Al Jazeera: https://www.aljazeera.com/news/2022/7/15/russia-justifies-deadly-attack-on-ukrainian-city-of-vinnytsia. VOA: https://www.voanews.com/a/robbed-of-the-most-precious-thing-missile-kills-liza-4-/6660854.html. CNBC/AP: https://www.cnbc.com/2022/07/17/evil-cannot-win-killed-by-russian-missile-liza-is-buried.html. ↩
Η έκθεση τού Μηχανισμού Μόσχας τού ΟΑΣΕ (Απρίλιος 2022) διαπίστωσε ότι το νοσοκομείο ήταν «σαφώς αναγνωρίσιμο και εν λειτουργία», απέρριψε τους ρωσικούς ισχυρισμούς περί στρατιωτικής χρήσεως, και κατέληξε ότι η επίθεση αποτελούσε «έγκλημα πολέμου». Βλ. επίσης: «Ukraine: horror at Russian attack on Mariupol maternity hospital», Ηνωμένα Έθνη, Μάρτιος 2022, https://news.un.org/en/story/2022/03/1113652. Ο ΠΟΥ επιβεβαίωσε 24+ επιθέσεις σε υγειονομικές εγκαταστάσεις μόνον τις πρώτες εβδομάδες τού πολέμου. ↩
Στις 23 Νοεμβρίου 2022, ρωσικοί πύραυλοι S-300 έπληξαν τη μαιευτική πτέρυγα τού νοσοκομείου Βίλνιανσκ στην Περιφέρεια Ζαπορίζια περί τις 2 τα ξημερώματα, σκοτώνοντας μωρό δύο ημερών. Η μητέρα τού μωρού επέζησε. Η μαιευτική πτέρυγα καταστράφηκε ολοσχερώς. HRW: https://www.hrw.org/news/2022/12/19/doctor-describes-toll-attack-hospital-southern-ukraine. CNN: https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-11-23-22/h_f952cffd1bd98d23869eaf1e49f8a935. ABC News: https://abcnews.go.com/International/newborn-killed-after-missile-strikes-ukraine-maternity-ward/story?id=93847505. ↩
Το Συμβούλιο Ασφαλείας τού ΟΗΕ πραγματοποίησε έκτακτη συνεδρίαση για την επίθεση. Ο ιατρικός διευθυντής τού νοσοκομείου κατέθεσε ότι δεν αποτελούσε «μόνον έγκλημα πολέμου» αλλά «πολύ πέρα από τα όρια τής ανθρωπιάς». https://press.un.org/en/2024/sc15761.doc.htm. Η τεχνική ανάλυση τής Αποστολής Παρακολούθησης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων τού ΟΗΕ διαπίστωσε «υψηλή πιθανότητα» απευθείας πλήγματος ρωσικού πυραύλου κρουζ Kh-101: https://ukraine.un.org/en/273622-protection-civilians-armed-conflict-june-2024. Βλ. επίσης UN Geneva και CNN. Επίσης Al Jazeera: https://www.aljazeera.com/news/2024/7/8/as-ukraines-largest-childrens-hospital-is-hit-anger-towards-russia-rages, και Meduza: https://meduza.io/en/feature/2024/07/08/ukraine-s-largest-children-s-hospital-has-treated-patients-throughout-the-war-today-a-russian-missile-strike-killed-one-of-its-doctors. ↩
Στις 17 Μαρτίου 2023, το Προδικαστικό Τμήμα II τού Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ) εξέδωσε εντάλματα συλλήψεως για τον Βλαντιμίρ Πούτιν και τη Μαρία Λβόβα-Μπελόβα για το έγκλημα πολέμου τής παράνομης απελάσεως πληθυσμού (παιδιών) βάσει Άρθρου 8(2)(a)(vii) τού Καταστατικού τής Ρώμης και το έγκλημα πολέμου τής παράνομης μεταφοράς πληθυσμού (παιδιών) βάσει Άρθρου 8(2)(b)(viii). Δελτίο Τύπου ΔΠΔ: https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and. UN News: https://news.un.org/en/story/2023/03/1134732. ↩
Το Εργαστήριο Ανθρωπιστικής Έρευνας τού Yale εντόπισε 6.000+ παιδιά μεταφερθέντα σε 43 εγκαταστάσεις (έκθεση Φεβρουαρίου 2023), αριθμός που αργότερα ανανεώθηκε σε 8.400+ παιδιά σε 57 εγκαταστάσεις σε Ρωσία, Λευκορωσία, και κατεχόμενα εδάφη, ηλικίας τεσσάρων μηνών έως δεκαεπτά ετών. Έκθεση Δεκεμβρίου 2024 ταυτοποίησε 314 μεμονωμένα Ουκρανά παιδιά σε εξαναγκαστική υιοθεσία ή ανάδοχη φροντίδα σε 21 ρωσικές περιφέρειες, περιγράφοντάς το ως «μία εκ τών μεγαλυτέρων κρίσεων αγνοουμένων μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο». Yale HRL: https://medicine.yale.edu/news-article/fact-sheet-russias-kidnapping-and-re-education-of-ukraines-children/. Just Security: https://www.justsecurity.org/105372/hrl-report-ukraine-children/. Η Λβόβα-Μπελόβα δήλωσε τον Ιούλιο 2023 ότι περίπου 700.000 Ουκρανοί ανήλικοι είχαν «μεταφερθεί» στη Ρωσία. Η Γενική Εισαγγελία τής Ουκρανίας τεκμηρίωσε 19.546 περιπτώσεις μέχρι τον Νοέμβριο 2025. Περίπου 2.000 παιδιά είχαν επιστραφεί μέχρι τον Φεβρουάριο 2026. Moscow Times: https://www.themoscowtimes.com/2026/02/17/total-of-2k-ukrainian-children-now-returned-from-russian-occupation-zelensky-a91982. NPR: https://www.npr.org/2023/02/14/1156500561/russia-ukraine-children-deportation-possible-war-crime-report. Στις 3 Δεκεμβρίου 2025, η Γενική Συνέλευση τού ΟΗΕ ψήφισε 91-12 απαιτώντας από τη Ρωσία να εξασφαλίσει την «άμεση, ασφαλή και άνευ όρων επιστροφή» όλων τών απελαθέντων παιδιών. UN News: https://news.un.org/en/story/2025/12/1166507. ↩
Η Μαρία Λβόβα-Μπελόβα, Προεδρική Επίτροπος τού Πούτιν για τα Δικαιώματα Παιδιών, περιέγραψε στην κρατική τηλεόραση την υιοθεσία 15χρονου αγοριού («Φίλιπ») από την κατεχόμενη Μαριούπολη. Οι δηλώσεις της περί τής αντιστάσεως τού Φίλιπ και η απόδοσή της σε «προπαγάνδα» μεταδόθηκαν δημοσίως. CNN: https://www.cnn.com/2023/02/15/europe/russia-ukraine-children-maria-lvova-belova-intl. Meduza: https://meduza.io/en/news/2023/04/05/russian-children-s-rights-commissioner-wanted-on-war-crimes-charges-describes-life-as-the-adoptive-mother-of-a-deported-ukrainian-child. Kyiv Independent: https://kyivindependent.com/without-shame-russias-childrens-commissioner-casually-discusses-kidnapping-a-ukrainian-child/. Το Υπουργείο Οικονομικών τών ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις στη Λβόβα-Μπελόβα για «εξαναγκαστική υιοθεσία Ουκρανών παιδιών σε ρωσικές οικογένειες» και «πατριωτική εκπαίδευση». ↩
Πρωτοβουλία Georgetown University Global Children, «The Role of the Russian Orthodox Church in the Forcible Deportation of Ukrainian Children», https://globalchildren.georgetown.edu/responses/the-role-of-the-russian-orthodox-church-in-the-forcible-deportation-of-ukrainian-children. Η έκθεση τεκμηριώνει: (1) συμφωνία συνεργασίας 2017 υπογεγραμμένη από τον Πατριάρχη Κύριλλο με τον Βλαντιμίρ Πουτσκόφ, επικεφαλής τού Υπουργείου Εκτάκτων Καταστάσεων· (2) μεταπολεμικό συντονισμό μεταξύ Επισκόπου Παντελεήμονος και Αντιστρατήγου Ολέγκ Μανουίλοφ για τη θέσπιση πρωτοκόλλων «εκκενώσεως»· (3) το Τμήμα Εκκλησιαστικής Φιλανθρωπίας τού Πατριαρχείου λαμβάνοντας επίσημα έγγραφα απελάσεως, συμπεριλαμβανομένων καταλόγων εκκενώσεως, δρομολογίων τραίνων, και αρχείων κατανομής εκκενωθέντων· (4) 58 εκκλησιαστικά ιδρύματα λειτουργούντα ως κέντρα φιλοξενίας· (5) ειδική ιστοσελίδα εράνου απαιτούσα την έγκριση τού Πατριάρχη Κυρίλλου, η οποία συνέλεξε 249,3 εκατομμύρια ρούβλια μέχρι τον Νοέμβριο 2022· (6) τον Επίσκοπο Παντελεήμονα εκδίδοντα οδηγίες κατατάξεως τών απελαθέντων ως «πρόσφυγες από το Ντονμπάς»· (7) κληρικούς τής ΡΟΕ συμμετέχοντας στην επαναδιαπαιδαγώγηση απελαθέντων παιδιών. Βλ. επίσης: deportation.org.ua, https://deportation.org.ua/how-russians-deport-ukrainians-and-what-the-russian-orthodox-church-has-to-do-with-it/. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος δήλωσε: «Η εκκλησία και η κρατική ηγεσία στη Ρωσία συνεργάστηκαν στο έγκλημα τής επιθετικότητας και μοιράζονται την ευθύνη για τα εγκλήματα που προέκυψαν, όπως η σοκαριστική απαγωγή τών Ουκρανών παιδιών.» ↩
Το Associated Press κατέγραψε 458 σορούς στην περιοχή τής Μπούτσα κατά τη ρωσική κατοχή. AP. Το OHCHR του ΟΗΕ τεκμηρίωσε χωριστά 73 δολοφονίες συγκεκριμένα στην πόλη τής Μπούτσα (54 άνδρες, 16 γυναίκες, 2 αγόρια, 1 κορίτσι) και 441 δολοφονίες αμάχων από ρωσικές δυνάμεις στις ευρύτερες περιφέρειες Κιέβου, Τσερνίχιβ και Σούμι. Θεματική έκθεση OHCHR, Δεκέμβριος 2022, https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern. Το Meduza δημοσίευσε πλήρη ανακατασκευή: https://meduza.io/en/feature/2022/04/08/massacre-in-bucha. Οι γερμανικές μυστικές υπηρεσίες (BND) υπέκλεψαν Ρώσους στρατιώτες να συζητούν τις δολοφονίες, όπως ανέφερε το Al Jazeera: https://www.aljazeera.com/news/2022/4/7/germany-intercepts-russians-talk-of-bucha-killings. ↩
Στις 6 Μαρτίου 2022, ρωσικές δυνάμεις βομβάρδισαν επανειλημμένα διασταύρωση κοντά σε κατεστραμμένη γέφυρα στην Ιρπίν, την οποία εκατοντάδες άμαχοι χρησιμοποιούσαν για να διαφύγουν προς το Κίεβο. Τουλάχιστον οκτώ άμαχοι σκοτώθηκαν, μεταξύ αυτών δύο παιδιά που χτυπήθηκαν από όλμο κατά την απομάκρυνση. Το Human Rights Watch διερεύνησε και χαρακτήρισε την επίθεση «παράνομη, αδιάκριτη και δυσανάλογη». HRW: https://www.hrw.org/news/2022/03/08/ukraine-russian-assault-kills-fleeing-civilians. Washington Post: https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/06/russian-forces-shelling-irpin/. ↩
Οι ουκρανικές αρχές ανέφεραν ότι εκταφιάστηκαν 447 σοροί από τον ομαδικό τάφο τού Ιζιούμ. Ukrinform. Το OHCHR του ΟΗΕ απέστειλε ερευνητές στην τοποθεσία: https://news.un.org/en/story/2022/09/1126801. Βλ. επίσης Al Jazeera: https://www.aljazeera.com/gallery/2022/9/18/photos-grim-exhumations-continue-at-mass-grave-in-ukraine. ↩
Στις 3 Μαρτίου 2022, ρωσικά αεροσκάφη έριξαν τουλάχιστον οκτώ μη κατευθυνόμενες βόμβες σε κατοικημένη διασταύρωση στο κέντρο του Τσερνίχιβ περί τις 12:15 μ.μ., σκοτώνοντας τουλάχιστον 47 αμάχους. Βάσει δορυφορικών εικόνων και μαρτυριών, η Διεθνής Αμνηστία κατέληξε ότι η πλειοψηφία των θυμάτων περίμενε στην ουρά για τρόφιμα. Η Διεθνής Αμνηστία χαρακτήρισε την επίθεση έγκλημα πολέμου. Διεθνής Αμνηστία: https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/03/ukraine-russian-dumb-bomb-air-strike-kills-civilians-in-chernihiv-new-investigation-and-testimony/. HRW: https://www.hrw.org/news/2022/06/10/ukraine-russian-strikes-killed-scores-civilians-chernihiv. ↩
Στις 5 Οκτωβρίου 2023, βαλλιστικός πύραυλος Iskander έπληξε καφετέρια στο χωριό Χρόζα της Περιφέρειας Χαρκόβου κατά τη διάρκεια νεκρόδειπνου πεσόντος Ουκρανού στρατιώτη. Πενήντα εννέα άνθρωποι σκοτώθηκαν και τουλάχιστον επτά τραυματίστηκαν. Ο Ουκρανός Υπουργός Εσωτερικών Ίγκορ Κλιμένκο δήλωσε ότι το χωριό είχε πληθυσμό 330. Το OHCHR του ΟΗΕ διερεύνησε και διαπίστωσε ότι όλα τα θύματα ήταν άμαχοι. OHCHR: https://www.ohchr.org/en/press-briefing-notes/2023/10/ukraine-report-hroza-missile-attack. Al Jazeera: https://www.aljazeera.com/news/2023/10/5/dozens-killed-attack-on-kharkiv-village. PBS: https://www.pbs.org/newshour/world/ukrainian-village-shattered-by-precision-missile-strike-on-cafe-hosting-fallen-soldiers-wake. ↩
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2022, ρωσικοί πύραυλοι S-300 έπληξαν αυτοκινητοπομπή αμάχων στα περίχωρα τής Ζαπορίζια. Τα οχήματα περίμεναν σε σημείο ελέγχου για να εισέλθουν σε ρωσοκρατούμενο έδαφος ώστε να παραλάβουν συγγενείς και να παραδώσουν ανθρωπιστική βοήθεια. Ο τελικός απολογισμός ήταν 32 νεκροί. Radio Svoboda: https://www.radiosvoboda.org/a/news-zaporizhzhia-obstril-kolona-zhertvy/32069587.html. Διεθνής Αμνηστία: https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/09/ukraine-missile-attack-on-humanitarian-convoy-in-zaporizhzhia-further-proof-of-russias-utter-disregard-for-civilian-lives/. RFE/RL: https://www.rferl.org/a/russia-zaporizhzhya-strike-convoy-deaths-ukraine/32059081.html. ↩
Το ΔΠΔ εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για τους Ρώσους διοικητές Κομπίλας και Σοκολόφ (Μάρτιος 2024) και για τον Υπουργό Άμυνας Σοϊγκού και τον Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Γκερασίμοφ (Ιούνιος 2024) για την καθοδήγηση των εκστρατειών πυραύλων Kh-22 και κρουζ εναντίον πολιτικών υποδομών. https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-sergei-ivanovich-kobylash-and. Τα πλήγματα στο Ντνίπρο, στο Κρεμεντσούκ και άλλα πλήγματα που τεκμηριώνονται σε αυτήν την ενότητα εμπίπτουν στην ίδια εκστρατεία και στα ίδια οπλικά συστήματα που αναφέρονται στα εντάλματα. Αναφέρθηκε επίσης από το Al Jazeera: https://www.aljazeera.com/news/2024/6/25/icc-issues-arrest-warrants-for-russian-army-chief-former-defence-minister. ↩
Στις 28 Απριλίου 2023, ρωσικός πύραυλος κρουζ, εκτοξευμένος από αεροσκάφος πάνω από την Κασπία Θάλασσα, έπληξε πολυκατοικία στην Ουμάν περίπου στις 4 τα ξημερώματα, σκοτώνοντας τουλάχιστον 23 ανθρώπους, μεταξύ αυτών έξι παιδιά. Η Ουμάν απέχει περίπου 200 μίλια από τη γραμμή του μετώπου. CNN: https://www.cnn.com/2023/04/28/europe/russian-strike-apartment-block-uman-intl/index.html. Kyiv Independent: https://kyivindependent.com/update-23-killed-including-4-children-in-russian-missile-attack-on-uman/. NPR: https://www.npr.org/2023/04/28/1172687049/missile-and-drone-strikes-across-ukraine-claim-at-least-a-dozen-lives. ↩
Στις 27 Ιουνίου 2022, δύο ρωσικοί πύραυλοι Kh-22 έπληξαν το εμπορικό κέντρο Amstor στο Κρεμεντσούκ ενώ πάνω από χίλιοι άνθρωποι βρίσκονταν μέσα. Οι σύγχρονες αναφορές κατέγραψαν τουλάχιστον 20 νεκρούς και 59 τραυματίες. Οι τοπικές αρχές αργότερα μέτρησαν 22 νεκρούς ή αγνοουμένους, ενώ μνημειακή καταγραφή τού 2023 ανέφερε ονομαστικά 22 θύματα. Radio Svoboda· Poltavshchyna. Η G7 και ο ΟΗΕ καταδίκασαν την επίθεση. Η Ρωσία ισχυρίστηκε ότι έπληξε παρακείμενη αποθήκη οπλισμού· έρευνες του Bellingcat και του HRW βρήκαν στοιχεία ότι το εμπορικό κέντρο επλήγη απευθείας. HRW: https://www.hrw.org/news/2022/06/30/ukraine-russian-missile-kills-civilians-shopping-center. Bellingcat: https://www.bellingcat.com/news/2022/06/29/russias-kremenchuk-claims-versus-the-evidence/. ↩
Στις 29 Μαρτίου 2022, ρωσικός πύραυλος κρουζ Kalibr έπληξε το κτίριο της Περιφερειακής Κρατικής Διοίκησης Μυκολάιβ στις 8:35 π.μ., σκοτώνοντας τουλάχιστον 37 ανθρώπους και τραυματίζοντας τουλάχιστον 33. Το πλήγμα κατέρριψε το μπροστινό μισό του κτιρίου. Al Jazeera: https://www.aljazeera.com/news/2022/3/29/seven-people-killed-22-wounded-in-ukraines-mykolaiv-attack. Έρευνα Truth Hounds: https://truth-hounds.org/en/cases/a-calibrated-crime/. ↩
Ρωσικές αεροπορικές επιδρομές στη Μπορόντιανκα, Περιφέρεια Κιέβου, την 1η και 2α Μαρτίου 2022 έπληξαν οκτώ κατοικημένες πολυκατοικίες, όπου διέμεναν περισσότερες από 600 οικογένειες, και σκότωσαν τουλάχιστον 40 κατοίκους. Διεθνής Αμνηστία. Προκαταρκτική ανάλυση δορυφορικών εικόνων τού UNOSAT εντόπισε 164 κατασκευές με ορατές ζημιές: 42 κατεστραμμένες, 52 σοβαρά ζημιωμένες, 60 μέτρια ζημιωμένες και 10 πιθανώς ζημιωμένες. Χάρτης UNOSAT μέσω ReliefWeb. CNN: https://www.cnn.com/2022/04/05/europe/borodianka-ukraine-deaths-destruction-intl. ↩
Στις 24 Αυγούστου 2022, Ημέρα Ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, ρωσικοί πύραυλοι έπληξαν τον σιδηροδρομικό σταθμό στο Τσαπλίνε, στην Περιφέρεια Ντνιπροπετρόβσκ, σκοτώνοντας τουλάχιστον 25 ανθρώπους, μεταξύ αυτών δύο παιδιά. Al Jazeera: https://www.aljazeera.com/news/2022/8/24/fifteen-dead-in-air-raid-on-ukraines-independence-day-zelenskyy. Meduza: https://meduza.io/en/feature/2022/08/25/russian-train-station-strike-kills-at-least-25-people-on-ukraine-s-independence-day. Washington Post: https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/24/russia-ukraine-train-station-strike/. ↩
Institute for Religious Freedom (Κίεβο), The Impact of the Russian Invasion on Faith-Based Communities in Ukraine, Φεβρουάριος 2024. Πλήρης έκθεση: https://irf.in.ua/files/publications/2024.03-IRF-Ukraine-report-ENG-web.pdf. Περίληψη: https://irf.in.ua/files/publications/2024.01-IRF-Ukraine-report-summary-ENG.pdf. Οι ναοί τής UOC (Πατριαρχείο Μόσχας) υπέστησαν τη μεγαλύτερη ζημία μεταξύ όλων τών δογμάτων: τουλάχιστον 187 κατεστραμμένοι ή ζημιωμένοι. Σύνολο σε όλα τα δόγματα: 630+ θρησκευτικά κτίρια. Μέχρι τον Δεκέμβριο 2025, ο αριθμός ανήλθε σε 704, σύμφωνα με την Ολένα Κοβάλσκα, Αναπληρώτρια Επικεφαλής τού Γραφείου τού Προέδρου τής Ουκρανίας. Ukrinform, 20 Δεκεμβρίου 2025, https://www.ukrinform.net/rubric-society/4071377-russian-army-destroys-or-damages-704-religious-sites-in-ukraine-during-war.html. Interfax-Ukraine: https://en.interfax.com.ua/news/general/1129721.html. ↩
Αναφορά τού Πρωτοσυγκέλλου τής UOC Μητροπολίτη Αντωνίου, 25 Δεκεμβρίου 2022: 75 ναοί κατεστραμμένοι (14 σε μοναστήρια), 300 ναοί ζημιωμένοι (17 σε μοναστήρια), 7 ιερείς σκοτωμένοι, 12 τραυματισμένοι, 2 αγνοούμενοι. https://spzh.life/en/news/70324-chancellor-reports-of-how-many-churches-destroyed-and-priests-killed-in-uoc. Βλ. επίσης: «Religion on Fire: Russia is destroying primarily its own Churches in Ukraine», The European Times, Οκτώβριος 2022. https://europeantimes.news/2022/10/religion-on-fire-russia-is-destroying-primarily-its-own-churches-in-ukraine/. ↩
Στοιχεία Ιεράς Συνόδου τής UOC, δημοσιευθέντα 26 Δεκεμβρίου 2023: 119 ναοί και ευκτήριοι οίκοι κατεστραμμένοι, 329 ναοί ζημιωμένοι, 30 μοναστήρια κατεστραμμένα ή σημαντικά ζημιωμένα, 14 κληρικοί σκοτωμένοι, 20 τραυματισμένοι, 5 αγνοούμενοι. https://spzh.life/en/news/77620-synod-of-the-uoc-publishes-data-on-perished-priests-and-destroyed-churches. Καταμέτρηση 2025 τού Academic Workshop of Religious Studies ανέβασε το σύνολο σε 643 θρησκευτικές κατασκευές ζημιωμένες και 51 πλήρως κατεστραμμένες. https://spzh.eu/en/news/85270-experts-reveal-number-of-uoc-churches-destroyed-by-warfare. ↩
«Metropolitan Agafangel: ‘SMO’ is genocide of the Ukrainian people», SPZh (ειδησεογραφική πλατφόρμα τής UOC), Ιούλιος 2023. https://spzh.eu/en/news/75036-metropolitan-agafangel-smo-is-genocide-of-the-ukrainian-people. Ο Αγαθάγγελος, πρώην περιφερειακός σύμβουλος τού Κόμματος τών Περιφερειών, ο οποίος ιστορικά αντιτίθετο στην ουκρανική αυτοκεφαλία και την ένταξη στο NATO, προέβη στη δήλωση μετά το ρωσικό πυραυλικό πλήγμα στον Καθεδρικό Ναό Μεταμορφώσεως. Τα λόγια του αναγνώστηκαν στο Συμβούλιο Ασφαλείας τού ΟΗΕ από τον Ουκρανό Πρέσβη Κισλίτσια. ↩
Πρωτότυπο ελληνικό: «διδάσκεσθαι γάρ, οὐ τιμωρεῖσθαι χρὴ τοὺς ἀγνοοῦντας, ὥσπερ καὶ τυφλοὺς οὐ κολάζομεν, ἀλλὰ καὶ χειραγωγοῦμεν» — Ἐπιστολὴ (η΄) Δημοφίλῳ θεραπευτῇ· περὶ ἰδιοπραγίας καὶ χρηστότητος, §5, PG 3, 1096C. ↩
Νεοελληνική απόδοση που χρησιμοποιεί το άρθρο τής Μονής Παντοκράτορος: «Αυτούς λοιπόν που μισούν τον Θεόν πρέπει να τους μισούμε και να λυώνουμε κατά των εχθρών Του, όχι όμως να τους καταδιώκουμε ή να βιαιοπραγούμε, όπως τα έθνη που δεν γνωρίζουν το Θεό». Η αρχαία ελληνική συνέχεια τής μακροτέρας εκδοχής διαβάζεται: «…καθὼς τὰ ἔθνη τὰ μὴ εἰδότα τὸν Κύριον καὶ Θεόν· ἀλλ’ ἐχθροὺς μὲν ἡγεῖσθαι καὶ χωρίζεσθαι ἀπ’ αὐτῶν· νουθετεῖν δὲ αὐτούς, καὶ ἐπὶ μετάνοιαν παρακαλεῖν, ἐὰν ἄρα ἀκούσωσιν, ἐὰν ἄρα ἐνδῶσι. Φιλάνθρωπος γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ πάντας ἀνθρώπους θέλει σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν». Πρὸς Φιλαδελφεῖς 3, PG 5, 821B, από τη μακροτέρα εκδοχή την οποία ο Άγιος Θεόδωρος αντιμετώπιζε ως γνήσια. Πηγή: Ἡ φιλάνθρωπη στάση τῆς Ἐκκλησίας ἔναντι τῶν αἱρετικῶν, Ἱερὰ Μονὴ Παντοκράτορος. Η αγγλική απόδοση προέρχεται από The Ante-Nicene Fathers, τόμ. 1, μακροτέρα εκδοχή τού To the Philadelphians 3. ↩
Πρωτότυπο ελληνικό: «εἴτε προδόται ἐξ αὐτῶν ἐφύησαν τῶν κληρικῶν, μὴδὲ τοῦτο τὴν πεποίθησιν ὑμῶν τὴν εἰς Θεὸν σαθροῦτω. Οὐ γὰε τὰ ὀνόματα ἐστι τὰ σῴζοντα ἡμᾶς, ἀλλ’ αἱ προαιρέσεις καὶ ἡ ἀληθινὴ περὶ τὸν κτίσαντα ἡμᾶς ἀγάπη. Ἐὰν γὰρ καὶ εἷς σωθῇ ὥσπερ Λὼτ ἐν Σοδόμοις, μένειν ὀφείλει ἐπὶ τῆς ὀρθῆς κρίσεως ἀμετακίνητον ἔχων τὴν ἐν Χριστῷ ἐλπίδα, διότι οὐκ ἐγκαταλείψει Κύριος τοὺς ὁσίους αὐτοῦ.» ↩
Η πρώτη φωτογραφία δείχνει τη Σκήτη τού Αγίου Γεωργίου μετά τον βομβαρδισμό τού Μαΐου 2022. Τέσσερις μοναχοί και μοναχές σκοτώθηκαν σε χωριστή επίθεση αργότερα τον ίδιο μήνα. OrthoChristian. Ο ηγούμενος τής μονής ανέφερε ότι εκεί κατέφευγαν 520 άνθρωποι, μεταξύ αυτών 200 παιδιά, και χαρακτήρισε τον βομβαρδισμό αμάχων «παραφροσύνη». SPZh. ↩
Πρωτότυπο ελληνικό: «Ὅτι ὁ ταχθεὶς τὰς τῶν ἄλλων ἀγνοίας ἐπανορθοῦν, καὶ τὸν διαβολικὸν πόλεμον προμηνύειν ἐρχόμενον, οὐ δυνήσεται προβαλέσθαι τὴν ἄγνοιαν….Ἐπὶ τούτου γὰρ ἐκάθισεν, ὡς ὁ Ἰεζεκιήλ φησιν, ἵνα καὶ τοῖς ἄλλοις σαλπίζη καὶ προμηνύῃ τὰ μέλλοντα δυσχερῆ. Καὶ διὰ τοῦτο ἀπαραίτητος ἡ κόλασις, κἂν εἷς ὤν ἀπολωλώς τύχῃ» ↩
Η οργάνωση Christians Against War, στον κατάλογο χριστιανών κληρικών και λειτουργών που σκοτώθηκαν στην Ουκρανία, τεκμηριώνει τον π. Μικόλα Παλαχνιούκ και τον Πρωθιερέα Βασίλ Κίικο. Το SPZh αναφέρει επίσης τον θάνατο τού Κίικο και ότι παρέμεινε με το ποίμνιό του υπό διαρκή κίνδυνο: https://spzh.eu/en/news/89948-uoc-church-rector-killed-by-shelling-in-hryshyne-village. Το MIPL/MIHR δημοσίευσε τη μαρτυρία τού π. Ιχόρ Νοβοσίλσκι για τη βοήθεια που προσέφερε σε δώδεκα στρατιώτες ώστε να διαφύγουν και για τις 262 ημέρες αιχμαλωσίας και βασανιστηρίων: https://mipl.org.ua/en/a-priest-from-kherson-oblast-saves-12-ukrainian-soldiers-and-gets-imprisoned-by-russians/. Το Forum 18 τεκμηριώνει τη δεκατετραετή ποινή τού π. Κοστιαντίν Μαξίμοφ, την αποτυχημένη έφεση, τη μεταγωγή σε σωφρονιστική αποικία αυστηρού καθεστώτος και την πίεση προς κληρικούς τής UOC να ενταχθούν σε επισκοπές που ίδρυσε η Μόσχα: https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2962. ↩
SPZH, «RF special services detain a UOC cleric in Russia-controlled Luhansk region», 24 Ιουνίου 2024, https://spzh.eu/en/news/80884-rf-special-services-detain-a-uoc-cleric-in-russia-controlled-luhansk-region. Forum 18, «Orthodox priest handed 4-year suspended sentence», 8 Οκτωβρίου 2024, https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2936. RISU: https://risu.ua/en/archimandrite-feognost-pushkov-of-the-uoc-mp-detained-by-russian-occupiers-is-released_n151391. ↩
Αναφέρθηκε από τον Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά στην ομιλία του στη Βουλή τών Αντιπροσώπων τής Αριζόνα, 15 Μαρτίου 2022, στο λεπτό 10:44: «Πριν από μερικές ημέρες, ένας Ρώσος Ορθόδοξος ιερέας συνελήφθη αφού βγήκε από την εκκλησία του, έχοντας μιλήσει κατά τού πολέμου στο κήρυγμά του μετά την κυριακάτικη λειτουργία στην εκκλησία του στην περιοχή Κοστρομά. Υπενθύμισε στους ανθρώπους την Έκτη Εντολή, “Οὐ φονεύσεις.” Γι’ αυτό συνελήφθη και οδηγήθηκε στο αστυνομικό τμήμα, κατηγορήθηκε και του επιβλήθηκε πρόστιμο βάσει τού νέου διοικητικού αδικήματος τής “δυσφημίσεως τών ενόπλων δυνάμεων τής Ρωσικής Ομοσπονδίας.” Δηλαδή, αν παραθέτεις βιβλική εντολή, δυσφημείς τις ένοπλες δυνάμεις.» Βίντεο: https://www.youtube.com/watch?v=9GY1srohskk&t=644. ↩
Σεργκέι Τσάπνιν, πάνελ Atlantic Council Eurasia Center, «How the Russian Orthodox Church supports the Kremlin’s war against Ukraine», 17 Σεπτεμβρίου 2025, 51:22. Ο Τσάπνιν υπηρέτησε ως αρχισυντάκτης τού Journal of the Moscow Patriarchate επί 15 χρόνια και αποτελεί πλέον ανώτερο ερευνητικό συνεργάτη στο Κέντρο Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών τού Πανεπιστημίου Fordham. Βίντεο: https://www.youtube.com/watch?v=JSp-10UsoOE&t=3082s ↩
Σεργκέι Τσάπνιν, πάνελ Atlantic Council Eurasia Center, 17 Σεπτεμβρίου 2025, 51:49. Βίντεο: https://www.youtube.com/watch?v=JSp-10UsoOE&t=3109s ↩
Το Άρθρο 207.3 τού Ρωσικού Ποινικού Κώδικα, θεσπισθέν 4 Μαρτίου 2022, ποινικοποιεί τη διάδοση «εν γνώσει ψευδών πληροφοριών» περί τών Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων, με ποινές έως 15 ετών φυλάκισης. Συνοδευτική διάταξη, το Άρθρο 280.3, τιμωρεί τη «δυσφήμιση» τού στρατού. Τι συνιστά «ψευδές» καθορίζεται αποκλειστικά βάσει τού αν η δήλωση αντιφάσκει στην επίσημη γραμμή τού Ρωσικού Υπουργείου Αμύνης. «Russia fights back in information war with jail warning», Reuters, 4 Μαρτίου 2022. https://www.reuters.com/world/europe/russia-introduce-jail-terms-spreading-fake-information-about-army-2022-03-04/. ↩
Ο Αλεξέι Γκορίνοφ ήταν ο πρώτος άνθρωπος καταδικασθείς βάσει τού Άρθρου 207.3. Στις 8 Ιουλίου 2022, το Επαρχιακό Δικαστήριο Μεστσάνσκι τής Μόσχας, υπό τη Δικαστή Ολέσια Μεντελέεβα, τον καταδίκασε σε επτά χρόνια. «Russia: Municipal councillor sentenced to seven years in jail for opposing the Ukraine war», Διεθνής Αμνηστία, 8 Ιουλίου 2022, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/07/russia-municipal-councillor-sentenced-to-seven-years-in-jail-for-opposing-the-ukraine-war/. Στις 29 Νοεμβρίου 2024, στρατοδικείο τον καταδίκασε σε επιπλέον τρία χρόνια για «υποστήριξη τρομοκρατίας» βάσει κρυφά ηχογραφημένων συνομιλιών με εμφυτευμένους συγκρατουμένους. Ο νομπελίστας Ντμίτρι Μουράτοφ ανέφερε δημοσίως ότι σωφρονιστικές αρχές τοποθέτησαν κρατουμένους με κρυμμένα μικρόφωνα. Ο Γκορίνοφ πάσχει από φυματίωση. Το Υπουργείο Οικονομικών τών ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις στη Δικαστή Μεντελέεβα στις 31 Δεκεμβρίου 2024. Η ΕΕ επέβαλε κυρώσεις στους επικεφαλής τών σωφρονιστικών αποικιών του τον Φεβρουάριο 2026. Τον Μάρτιο 2025, η Rosfinmonitoring πρόσθεσε τον Γκορίνοφ στη ρωσική λίστα «τρομοκρατών και εξτρεμιστών». ↩
Ο Σεργκέι Μιχαΐλοφ, ιδρυτής και εκδότης τής ανεξάρτητης εφημερίδας LIStok στο Γκόρνο-Αλτάισκ τής Σιβηρίας, καταδικάστηκε στις 30 Αυγούστου 2024 σε οκτώ χρόνια βάσει τού Άρθρου 207.3 και τετραετή απαγόρευση δημοσιογραφίας. CPJ, 30 Αυγούστου 2024, https://cpj.org/2024/08/russian-journalist-sergey-mikhaylov-sentenced-to-8-years-in-prison/. ↩
Ο Ρομάν Ιβάνοφ, δημοσιογράφος τού ανεξάρτητου μέσου RusNews, καταδικάστηκε στις 6 Μαρτίου 2024 σε επτά χρόνια βάσει τού Άρθρου 207.3. Διεθνής Αμνηστία, 6 Μαρτίου 2024, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/03/russia-journalist-sentenced-to-seven-years-for-speaking-out-against-war/. ↩
Η Αλεξάντρα Σκοτσιλένκο καταδικάστηκε στις 16 Νοεμβρίου 2023 σε επτά χρόνια βάσει τού Άρθρου 207.3 για την αντικατάσταση πέντε ετικετών τιμών σούπερ μάρκετ. Human Rights Watch, 17 Νοεμβρίου 2023, https://www.hrw.org/news/2023/11/17/five-anti-war-price-tags-seven-years-russian-prison. Απελευθερώθηκε στην ανταλλαγή κρατουμένων τής 1ης Αυγούστου 2024. ↩
Ο Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά καταδικάστηκε στις 17 Απριλίου 2023 σε είκοσι πέντε χρόνια. Στην ομιλία του τής 15ης Μαρτίου 2022 στη Βουλή τών Αντιπροσώπων τής Αριζόνα, περιέγραψε τις ρωσικές ενέργειες ως «πόλεμο επιθετικότητος» και κατέκρινε «βόμβες διασποράς σε κατοικημένες περιοχές, βομβαρδισμούς μαιευτηρίων, νοσοκομείων, και σχολείων». Συνελήφθη στη Μόσχα στις 11 Απριλίου 2022, είκοσι επτά ημέρες μετά την ομιλία. Οι αρχές εφάρμοσαν το Άρθρο 207.3 στην ομιλία του ως διάδοση δήθεν ψευδών πληροφοριών περί τών Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων. Βίντεο: https://www.youtube.com/watch?v=9GY1srohskk. Διεθνής Αμνηστία, 17 Απριλίου 2023, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/04/anti-war-political-activist-and-prisoner-of-conscience-vladimir-kara-murza-sentenced-to-25-in-jail/. Η πρόγνωση τού γιατρού τής φυλακής αναφέρεται από το BBC. Απελευθερώθηκε 1 Αυγούστου 2024. ↩
Ελάχιστοι Κανόνες τών Ηνωμένων Εθνών για τη Μεταχείριση Κρατουμένων (Κανόνες Νέλσον Μαντέλα), εγκριθέντες υπό τής Γενικής Συνελεύσεως τού ΟΗΕ, Ψήφισμα 70/175, 17 Δεκεμβρίου 2015. Ο Κανόνας 44 ορίζει τη «παρατεταμένη απομόνωση» ως υπερβαίνουσα τις δεκαπέντε συνεχόμενες ημέρες. Ο Κανόνας 43(1)(β) την απαγορεύει. Ο Ειδικός Εισηγητής τού ΟΗΕ κατά τών Βασανιστηρίων έχει δηλώσει ότι η παρατεταμένη απομόνωση ισοδυναμεί με βασανιστήρια ή σκληρή, απάνθρωπη, ή εξευτελιστική μεταχείριση. https://www.unodc.org/documents/justice-and-prison-reform/Nelson_Mandela_Rules-E-ebook.pdf ↩
OVD-Info, «‘Hell within Hell’ and Cold Torture: People Persecuted for Political Cases in Punishment Cells», 2024, https://ovd.info/en/hell-within-hell. Επίσης: Mediazona, «Endless SHIZO: Have a look at the conditions of Alexei Navalny’s punishment cell», 2 Ιουνίου 2023, https://en.zona.media/article/2023/06/02/shizo-trl. SHIZO (штрафной изолятор, «κελί τιμωρητικής απομονώσεως») αποτελεί την αυστηρότερη νόμιμη τιμωρία εντός ρωσικής σωφρονιστικής αποικίας. Το νόμιμο ανώτατο όριο δεκαπέντε ημερών ανά περίοδο παρακάμπτεται συστηματικά με επίκληση νέων παραβάσεων αμέσως μετά την αποφυλάκιση. Δικηγόροι ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιβεβαιώνουν ότι πρόκειται για δομικό πρόβλημα: «Τα συγκεκριμένα κριτήρια βάσει τών οποίων δύναται κάποιος να αξιολογήσει τη σοβαρότητα παραβάσεως και να αποφασίσει αν θα στείλει κάποιον σε κελί τιμωρίας δεν ορίζονται πουθενά.» ↩
Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά, συνέντευξη στο The Independent, Σεπτέμβριος 2024, https://www.the-independent.com/news/world/europe/vladimir-kara-murza-putin-russia-ukraine-b2615807.html. Οι λεπτομέρειες τών τιμωριών προέρχονται από την ίδια συνέντευξη και από την πλήρη ρωσική συνέντευξη στο Meduza. Το Journal of Democracy δημοσίευσε μεταφρασμένα αγγλικά αποσπάσματα. ↩
Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά, The Independent, Σεπτέμβριος 2024. Το «Ξέρω ότι έχω δίκιο» ήταν αυτό που τον στήριξε κατά τη διάρκεια τής απομονώσεως. ↩
Ο Ιλιά Γιασίν καταδικάστηκε στις 8 Δεκεμβρίου 2022 σε οκτώ χρόνια και έξι μήνες βάσει τού Άρθρου 207.3. Human Rights Watch, 9 Δεκεμβρίου 2022, https://www.hrw.org/news/2022/12/09/russia-harsh-sentence-opposition-politician. Απελευθερώθηκε 1 Αυγούστου 2024. ↩
Η Αλσού Κουρμασέβα καταδικάστηκε σε μυστική δίκη δύο ημερών στις 19 Ιουλίου 2024 σε εξίμισι χρόνια βάσει τού Άρθρου 207.3. PBS/AP, 22 Ιουλίου 2024, https://www.pbs.org/newshour/world/u-s-russian-journalist-convicted-in-a-rapid-secret-trial-court-records-show-in-russia. Το DW προσδιορίζει τον τίτλο τού βιβλίου ως Λέγοντας Όχι στον Πόλεμο: https://www.dw.com/en/russia-extends-detention-of-us-russian-journalist-kurmasheva/a-68713771. Το πλήρες βιβλίο τού RFE/RL διατίθεται ως PDF. Απελευθερώθηκε 1 Αυγούστου 2024. ↩
Στις 17 Φεβρουαρίου 2025, το OVD-Info είχε τεκμηριώσει 1.185 ανθρώπους που αντιμετώπιζαν ποινική δίωξη για αντιπολεμικές δηλώσεις ή ενέργειες, εκ τών οποίων 372 βρίσκονταν σε χώρους κράτησης. OVD-Info. Η ετήσια απογραφή φυλακισμένων τού CPJ για το 2025 κατέγραψε 29 δημοσιογράφους φυλακισμένους στη Ρωσία την 1η Δεκεμβρίου 2025. Στοιχεία CPJ. ↩
Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά, συνέντευξη στο Meduza, Νοέμβριος 2023, «At the heart of Christianity is the rejection of violence», https://meduza.io/en/feature/2023/11/01/at-the-heart-of-christianity-is-the-rejection-of-violence. Ο Καρά-Μουρζά παραπέμπει στο Τμήμα ΙΙΙ.8 τών «Βάσεων τής Κοινωνικής Αντιλήψεως» τής Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, το οποίο δηλώνει: «Η Εκκλησία δεν ευλογεί ένοπλη εξέγερση κατά νόμιμης εξουσίας, δεδομένου ότι βίαιη ανατροπή δύναται να επιφέρει πολύ περισσότερες αταξίες και σοβαρά εγκλήματα από την κατάχρηση που προτίθεται να καταπολεμήσει.» Το ίδιο τμήμα απαγορεύει σε κληρικούς να συνδράμουν το κράτος στη «διεξαγωγή εμφυλίου ή επιθετικού εξωτερικού πολέμου». Ο Καρά-Μουρζά αντιπαραβάλλει τη σιωπή τού Πατριάρχη Κυρίλλου με τον Πατριάρχη Αλέξιο Β΄, ο οποίος «ύψωσε τη φωνή του υπέρ τών αθώων θυμάτων» κατά τους πολέμους τής Τσετσενίας. ↩
Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά, συνέντευξη στο Meduza, Αύγουστος 2024. Πλήρες κείμενο δημοσιευμένο στο Journal of Democracy, https://www.journalofdemocracy.org/articles/documents-on-democracy-126/. Λίγες ημέρες πριν από την ανταλλαγή κρατουμένων, φρουροί τού παρουσίασαν προδιατυπωμένη αίτηση χάριτος που τον υποχρέωνε να γράψει «Αναγνωρίζω πλήρως την ενοχή μου· μετανιώνω για τις πράξεις μου.» Αρνήθηκε. Όταν οι φρουροί επέστρεψαν με λευκό χαρτί, έγραψε ότι ο Πούτιν αποτελεί «σφετεριστή, δικτάτορα, και δολοφόνο» που φέρει προσωπική ευθύνη για τους θανάτους τού Αλεξέι Ναβάλνι, τού Μπορίς Νεμτσόφ, και χιλιάδων Ουκρανών αμάχων. ↩
Η ανταλλαγή τής 1ης Αυγούστου 2024 ήταν η μεγαλύτερη μεταξύ Ρωσίας και Δύσης μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Η Ρωσία απελευθέρωσε δεκαέξι ανθρώπους: τους δημοσιογράφους Έβαν Γκέρσκοβιτς (Wall Street Journal) και Αλσού Κουρμασέβα (Radio Free Europe/Radio Liberty), τον πρώην Αμερικανό πεζοναύτη Πολ Γουίλαν, και Ρώσους αντιφρονούντες μεταξύ τών οποίων οι Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά, Ιλιά Γιασίν, Αλεξάντρα Σκοτσιλένκο, και Ολέγκ Ορλόφ τού Memorial. Σε αντάλλαγμα, η Ρωσία έλαβε οκτώ πράκτορες, κυρίως τον Βαντίμ Κρασίκοφ, πράκτορα τής FSB που εξέτιε ισόβια κάθειρξη στη Γερμανία για τη δολοφονία 2019 τού Ζελιμχάν Χανγκοσβίλι, Τσετσένου αντιφρονούντος, στο πάρκο Tiergarten τού Βερολίνου. Ο Πούτιν υποδέχτηκε τον Κρασίκοφ με εναγκαλισμό στον διάδρομο αεροδρομίου, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά τη δολοφονία τού Βερολίνου ως κρατικώς εντεταλμένη. The Moscow Times, «What We Know About the Prisoner Exchange», 1 Αυγούστου 2024, https://www.themoscowtimes.com/2024/08/01/what-we-know-about-the-prisoner-exchange-between-russia-and-the-west-a85905. ↩
Πρωτότυπο ελληνικό: «Οἳ, κἂν τἄλλα ὦσιν εἰρηνικοί τε καὶ μέτριοι, τοῦτό γε οὐ φέρουσιν ἐπιεικεῖς εἶναι, Θεὸν προδιδόναι διὰ τῆς ἡσυχίας.» ↩
Πρωτότυπο ελληνικό: «Ὅθεν, μαθόντες ἀπὸ τοῦτον τὸν Ἅγιον δι’ ὀλίγων, πόσον κακόν ἐστιν ἡ ἀδιαφορία, ἄς ἐξοστρακίσωμεν ταύτην ἀπὸ λόγου μας, ἀδελφοί. Ἀλλοτρία γὰρ αὕτη εἶναι τελείως τῆς πολιτείας τῶν Χριστιανῶν, διατὶ αὕτη ἄνω κάτω ἔφερε τὰ πράγματα, καὶ ὅλα σχεδὸν ἐγέννησε τὰ κακά, τὴν ἀθεοφοβίαν, τὴν ἀνευλάβειαν, τὴν ψυχρότητα, εἰς τὰ θεῖα, τὴν καταφρόνησιν εἰς τὴν ἐργασίαν τῶν ζωοποιῶν τοῦ Θεοῦ ἐντολῶν, εἰς κάθε πρᾶγμα τοῦτο τὸ θεοκατάρατον προβάλλουσα λόγιον. Καὶ τί εἶναι τοῦτο; καὶ τί εἶναι ἐκεῖνο; τοῦτο δὲν εἶναι τίποτε, ἐκεῖνο δὲν εἶναι τίποτε. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, ἐκ τῆς ἀδιαφορίας ἔπεσαν καὶ πίπτουν οἱ πολλοὶ εἰς αἵρεσιν καὶ ἀθεΐαν·» ↩
Ο ρωσικός νόμος περί «ψευδών ειδήσεων» (Άρθρο 207.3, 4 Μαρτίου 2022) ποινικοποιεί κάθε δημόσια δήλωση για τον στρατό που αντιφάσκει στην επίσημη γραμμή του Ρωσικού Υπουργείου Άμυνας, με ποινές έως 15 ετών φυλάκισης. Η εφημερίδα Novaya Gazeta, της οποίας ο αρχισυντάκτης Ντμίτρι Μουράτοφ τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 2021, αναγκάστηκε να αναστείλει τη λειτουργία της τον Μάρτιο του 2022. Το Meduza χαρακτηρίστηκε «ανεπιθύμητη οργάνωση» τον Ιανουάριο του 2023. European Federation of Journalists. Το Mediazona χαρακτηρίστηκε «ξένος πράκτορας», ενώ τα The Insider και Bellingcat χαρακτηρίστηκαν «ανεπιθύμητα». RFE/RL. Η έρευνα του Forum 18 τον Μάρτιο του 2025 τεκμηριώνει τη συστηματική καταστολή της θρησκευτικής δημοσιογραφίας στα κατεχόμενα εδάφη, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης της Αγίας Γραφής ως «εξτρεμιστικού εντύπου»: https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2963. Στις 17 Φεβρουαρίου 2025, το OVD-Info είχε τεκμηριώσει 1.185 ανθρώπους που αντιμετώπιζαν ποινική δίωξη για αντιπολεμικές δηλώσεις ή ενέργειες, εκ τών οποίων 372 βρίσκονταν σε χώρους κράτησης. OVD-Info. Η ετήσια απογραφή φυλακισμένων τού CPJ για το 2025 κατέγραψε 29 δημοσιογράφους φυλακισμένους στη Ρωσία την 1η Δεκεμβρίου 2025. Στοιχεία CPJ. Το μοτίβο είναι καθολικό: η Ρωσία δεν αντικρούει τα στοιχεία· φυλακίζει εκείνους που τα παρουσιάζουν. ↩