Τι Συμβαίνει στους Ιερείς που Προσεύχονται για Ειρήνη;
Τα προηγούμενα κεφάλαια απέδειξαν ότι η υπόσχεση του Κυρίλλου περί αυτόματης αφέσεως αντιφάσκει προς την πατερική συναίνεση σε κάθε σημείο, και ότι η διακήρυξή του περί «Ιερού Πολέμου» αποτυγχάνει σε κάθε ορθόδοξο κριτήριο για την ευλογία στρατιωτικής δράσης. Το παρόν κεφάλαιο τεκμηριώνει τι συμβαίνει όταν η θεολογία γίνεται θεσμική πολιτική. Δεν πρόκειται για θεολογικό επιχείρημα, αλλά για τεκμήριο θεσμικής αιχμαλωσίας.
Η Εντολή
Στις 25 Σεπτεμβρίου 2022, ο Πατριάρχης Κύριλλος εισήγαγε υποχρεωτική προσευχή υπέρ της στρατιωτικής νίκης σε ολόκληρη τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία:
Χάρισέ μας με τη δύναμή Σου τη νίκη.
— «Προσευχή υπέρ της Αγίας Ρωσίας» (Молитва о Святой Руси), διανεμηθείσα με πατριαρχική οδηγία, Σεπτέμβριος 2022, https://shaltnotkill.info/how-do-orthodox-christians-pray-in-the-year-2022-the-official-prayers-of-the-russian-orthodox-church-during-russias-war-against-ukraine/[1]
Αυτή αντικατέστησε προηγούμενες αιτήσεις υπέρ ειρήνης.
Η προσευχή αυτή επίσης δεν εγκρίθηκε από σύνοδο ή συνέλευση επισκόπων. Διανεμήθηκε με άμεση πατριαρχική οδηγία, και κάθε ιερέας υπό τη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου διατάχθηκε να την αναγιγνώσκει σε κάθε Θεία Λειτουργία.[2]
Στον Ορθόδοξο Χριστιανισμό, οι αλλαγές στα λειτουργικά κείμενα απαιτούν συνοδική έγκριση. Ο ΛΔ΄ Αποστολικός Κανόνας είναι ρητός: ο πρώτος επίσκοπος μιας Εκκλησίας δεν μπορεί να κάνει τίποτε χωρίς τη συναίνεση των δικών του επισκόπων. Η προβλεπόμενη ποινή για μονομερή λειτουργική καινοτομία είναι η καθαίρεση (Κανόνας ΛΒ΄ της Πενθέκτης). Ο Κανόνας ΡΓ΄ της Καρθαγένης απαιτεί τα λειτουργικά κείμενα να είναι «εγκεκριμένα εν συνόδω». Ο Πατριάρχης Κύριλλος παρέκαμψε εντελώς αυτή τη διαδικασία.[3]
Παρακάμπτοντας τη συνοδική έγκριση, ο Κύριλλος μετέτρεψε μια πολιτική απόφαση σε λειτουργική εντολή. Η άρνηση της προσευχής δεν γίνεται πλέον πολιτική επιλογή, αλλά παραβίαση εκκλησιαστικής υπακοής. Όταν η ειρήνη ήταν ακόμη νοητή, οι προσευχές ζητούσαν ειρήνη. Όταν η νίκη έγινε ο πολιτικός στόχος, οι προσευχές ξαναγράφτηκαν ώστε να ταιριάζουν. Η προσευχή προϋποθέτει αυτό που δεν έχει αποδειχθεί: ότι ο πόλεμος αυτός είναι δίκαιος, ότι η νίκη είναι αυτό που θέλει ο Θεός, και ότι κάθε Ορθόδοξος Χριστιανός πρέπει να την αιτείται.
Έτσι βλέπουμε τη λατρεία μας να διαμορφώνεται όχι από τη θεολογία, αλλά από στρατιωτικούς στόχους.
Οι Ειρηνοποιοί
«Ἂν ὁ πνευματικὸς χρησιμοποιῆ τοὺς κανόνες σάν… κανόνια, καὶ ὄχι μὲ διάκριση, ἀνάλογα μὲ τὸν ἄνθρωπο, μὲ τὴν μετάνοια ποὺ ἔχει κ.λπ., ἀντὶ νὰ θεραπεύη ψυχές, θὰ ἐγκληματῆ.»
— Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης, Λόγοι Γ΄: Πνευματικός Αγώνας, σ. 309[4]
Οι κανόνες υπάρχουν για θεραπεία, όχι για την επιβολή πολιτικής συμμόρφωσης. Ο Βλαντίμιρ Καρά-Μούρζα, Ορθόδοξος Χριστιανός που πέρασε 300 ημέρες σε απομόνωση και καταδικάστηκε σε 25 χρόνια επειδή τεκμηρίωσε τον πόλεμο που ευλόγησε ο Κύριλλος, το διατύπωσε ως εξής:
Δεν νομίζω ότι ακόμη και ο Τζορτζ Όργουελ θα μπορούσε να είχε φανταστεί μια κατάσταση όπου χριστιανοί ιερείς θα καθαιρούνταν και θα τους απαγορευόταν η ιερουργία επειδή μίλησαν εναντίον του πολέμου.
— Βλαντίμιρ Καρά-Μούρζα, Atlantic Council Eurasia Center, 17 Σεπτεμβρίου 2025, https://www.youtube.com/watch?v=JSp-10UsoOE&t=859s
Ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης αψήφησε αυτοκράτορες που προσπάθησαν να εξαναγκάσουν την Εκκλησία να αποδεχθεί μοιχικό αυτοκρατορικό γάμο τον οποίο απαγόρευαν οι κανόνες. Εξορίστηκε επανειλημμένα για την άρνησή του να κοινωνεί με τον ιερέα που τον ευλόγησε. Η Εκκλησία τον δόξασε.
Το Πατριαρχείο Μόσχας έκανε το αντίθετο: τιμώρησε εκείνους μέσα στις ίδιες του τις τάξεις που αρνήθηκαν να ευλογήσουν τον πόλεμο. Ιερείς που ακολούθησαν τη συνείδησή τους και την πατερική μαρτυρία αντιμετωπίστηκαν ως εγκληματίες. Ιερείς που συμμορφώθηκαν με κρατικές οδηγίες, ανεξάρτητα από το θεολογικό τους περιεχόμενο, προστατεύθηκαν. Ο σκοπός της εκκλησιαστικής πειθαρχίας έχει αντιστραφεί: δεν προστατεύει πλέον τους πιστούς από την αίρεση, αλλά προστατεύει το κράτος από τη διαφωνία.
Το να καταπνίγεται η ομολογία της πίστεως σημαίνει άρνησή της. Δεν πρέπει οι άνθρωποι να εξαναγκάζονται σε σιωπή ως προς την ομολογία, για να μη παρεμποδίζεται η σωτηρία των ανθρώπων.
— Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, Διαλογική συζήτηση στη Βιζύη (περ. 655 μ.Χ.)
Την 1η Μαρτίου 2022, παραμονή της Κυριακής της Συγχωρήσεως, σχεδόν 300 ιερείς, μοναχοί και διάκονοι υπέγραψαν ανοιχτή έκκληση «υπέρ συμφιλίωσης και άμεσης κατάπαυσης του πυρός», επικαλούμενοι το «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί».
Ούτε ένας επίσκοπος δεν υπέγραψε.
Η Εκκλησία καταδίκασε την επιστολή ως «πολιτική». Ο θρησκευτικός ιστότοπος Blagodatnyi Ogon (Благодатный Огонь, «Χαριτόβρυτο Πυρ») ζήτησε να καθαιρεθούν όλοι οι υπογράφοντες. Πολλοί τιμωρήθηκαν με πρόστιμα, διώχθηκαν ποινικά ή εξαναγκάστηκαν σε εξορία.[5]
Ο π. Ιωάννης Κοβάλ, εθνικά Ουκρανός που υπηρετούσε στη Μητρόπολη Μόσχας, άλλαξε μία λέξη στην υποχρεωτική προσευχή. Αντικατέστησε τη «νίκη» (победу) με την «ειρήνη» (мир). «Με τη λέξη “νίκη”», είπε, «η προσευχή απέκτησε προπαγανδιστικό νόημα, διαμορφώνοντας τη σωστή σκέψη μεταξύ των ενοριτών». Ένας ενορίτης τον κατήγγειλε. Ο Πατριάρχης Κύριλλος τον έθεσε σε αργία τον Φεβρουάριο 2023. Το Εκκλησιαστικό Δικαστήριο της Μόσχας τον καθαίρεσε.[6]
Ο πρωτοπρεσβύτερος Αλεξέι Ουμίνσκι είχε υπηρετήσει ως προϊστάμενος του ναού της Ζωοποιού Αγίας Τριάδος στη Μόσχα για πάνω από τριάντα χρόνια. Αρνήθηκε να αναγνώσει την Προσευχή υπέρ της Αγίας Ρωσίας. Στις 3 Ιανουαρίου 2024, ο Πατριάρχης Κύριλλος τον απομάκρυνε από την εφημεριακή του θέση. Δέκα ημέρες αργότερα, το Μητροπολιτικό Δικαστήριο της Μόσχας τον καθαίρεσε για «επιορκία» επειδή αρνήθηκε να διαβάσει την προσευχή. Δικάστηκε ερήμην.[7]
Ο π. Ιωάννης Μπούρντιν, ιερέας στο χωριό Καραμπάνοβο της Μητρόπολης Κοστρομά, είπε στο εκκλησίασμα των δέκα ανθρώπων του ότι προσευχόταν για ειρήνη στην Ουκρανία. Ο μητροπολίτης του τον ενημέρωσε ότι η πολιτική είναι «αρμοδιότητα του Πατριάρχη, όχι αρμοδιότητα του χωριάτη ιερέα». Η αστυνομία έφθασε δύο ώρες μετά το κήρυγμα. Έγινε ο πρώτος Ρώσος κληρικός που τιμωρήθηκε με πρόστιμο βάσει του πολεμικού νόμου λογοκρισίας. Του απαγορεύθηκε η ιερουργία τον Μάρτιο 2023. Τον Ιούνιο 2023, το εκκλησιαστικό δικαστήριο που εξέτασε την υπόθεσή του διακήρυξε επισήμως ότι ο ειρηνισμός είναι αίρεση ασύμβατη με την ορθόδοξη διδασκαλία.[8]
Пацифизм в разные эпохи церковной истории присутствовал в еретических доктринах — у гностиков, павликиан, богомилов, альбигойцев, толстовцев, обнаруживая, подобно иным утопическим идеологиям, связь с древним хилиазмом.
Ο ειρηνισμός σε διάφορες εποχές της εκκλησιαστικής ιστορίας υπήρξε παρών σε αιρετικές διδασκαλίες: μεταξύ Γνωστικών, Παυλικιανών, Βογομίλων, Αλβιγηνών και Τολστοϊκών, αποκαλύπτοντας, όπως και άλλες ουτοπικές ιδεολογίες, σύνδεση με τον αρχαίο χιλιασμό.
— Εκκλησιαστικό Δικαστήριο του Πατριαρχείου Μόσχας, Απόφαση στην υπόθεση του π. Ιωάννη Μπούρντιν, Ιούνιος 2023, https://novayagazeta.eu/articles/2023/06/14/russian-orthodox-church-officially-renounces-pacifism-en
(Ο ειρηνισμός είναι, φυσικά, σκιάχτρο. Η ορθόδοξη θέση για τον πόλεμο δεν είναι ειρηνισμός αλλά διάκριση: τι επιτρέπουν οι άγιοι και Πατέρες μας μέσω του consensus patrum, και τι επιτρέπουν οι κανόνες μας. Τα προηγούμενα κεφάλαια θεμελίωσαν λεπτομερώς αυτό το κριτήριο.)
Ο π. Πέτρ Ουστίνοφ, ιερέας στο Τσελιάμπινσκ, τέθηκε σε αργία από τον Μητροπολίτη Αλέξιο στις 2 Σεπτεμβρίου 2024 επειδή αρνήθηκε να αναγνώσει την προσευχή υπέρ της νίκης. Κατηγορήθηκε βάσει του ΚΕ΄ Αποστολικού Κανόνα (επιορκία) και του ΛΘ΄ Αποστολικού Κανόνα (ενέργεια χωρίς τη θέληση του επισκόπου). Ο ΛΘ΄ Κανόνας, όπως καθιστά σαφές το σχόλιο του Θεοδώρου Βαλσαμώνος, αφορά τη διαχείριση της εκκλησιαστικής περιουσίας, όχι τη λειτουργική υπακοή.[9]
Έτσι βλέπουμε προθυμία να επικαλούμαστε τους Ιερούς Κανόνες και την παράδοσή μας για να τιμωρούμε άλλους, αλλά να καλούμε σε αγάπη όταν οι ίδιοι Ιεροί Κανόνες μιλούν εναντίον μας. Αυτό είναι το παράδειγμα που έθεσε ο Πατριάρχης Κύριλλος.
Ο π. Αντρέι Κούντριν, ιερέας της Μόσχας, καθαιρέθηκε στις 23 Αυγούστου 2024 επειδή προσευχόταν για «συμφιλίωση» μεταξύ Ρώσων και Ουκρανών αντί να αναγνώσει την υποχρεωτική προσευχή υπέρ της νίκης. Ο Πατριάρχης Κύριλλος επικύρωσε προσωπικά την καθαίρεση.[10]
Ο π. Ιάκωβος Βορόντσοφ, ιερομόναχος στη Μητρόπολη Αστάνα και Αλμάτι του Καζακστάν, ο οποίος καταδίκασε δημόσια τον πόλεμο, καθαιρέθηκε τον Ιούλιο 2023. Αφού ίδρυσε ανεξάρτητη ορθόδοξη ενορία τον Νοέμβριο 2025, αστυνομικές δυνάμεις OMON με σκύλους έκαναν έφοδο στο σπίτι του στις 13 Φεβρουαρίου 2026. Κατηγορήθηκε για διατήρηση χώρου χρήσης ναρκωτικών και κατοχή ψυχοτρόπων ουσιών.
Όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενα κεφάλαια, υπάρχει κοινό μοτίβο: οι αντιφρονούντες του πολέμου συχνά βρίσκονται βολικά ένοχοι για άλλες προσχηματικές κατηγορίες. Ο δικηγόρος του π. Ιακώβου Βορόντσοφ, Γκαλίμ Νουρπέισοφ, το επιβεβαίωσε, αποκαλώντας την υπόθεση «στημένη». Αφού αφέθηκε ελεύθερος έπειτα από δέκα ημέρες διοικητικής κράτησης, συνελήφθη ξανά αμέσως στις 23 Φεβρουαρίου και διατάχθηκε η προφυλάκισή του για δύο μήνες. Το Forum 18 τεκμηρίωσε εκτεταμένες διαδικαστικές παρατυπίες, συμπεριλαμβανομένων κλειστών ακροάσεων.[11]
Ο ιερομόναχος Ιωάννης Κουρμογιάροφ, διδάκτωρ Θεολογίας και αναπληρωτής καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Νοβοσιμπίρσκ, καθαιρέθηκε με διάταγμα του Πατριάρχη Κυρίλλου την 1η Απριλίου 2022 επειδή επέκρινε την εισβολή. Στις 7 Ιουνίου συνελήφθη μετά την ανάρτηση βίντεο με τίτλο «Ποιος θα είναι στην κόλαση και ποιος στον παράδεισο;», στο οποίο είπε ότι Ρώσοι στρατιώτες που σκοτώνονται στην Ουκρανία θα πάνε στην κόλαση, όχι στον παράδεισο. Καταδικάστηκε σε τρία χρόνια σε σωφρονιστική αποικία γενικού καθεστώτος. Το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Memorial τον αναγνώρισε ως πολιτικό κρατούμενο. Η Επιτροπή των ΗΠΑ για τη Διεθνή Θρησκευτική Ελευθερία τον κατέγραψε στη βάση δεδομένων της για θρησκευτικούς κρατουμένους συνείδησης. Αφέθηκε ελεύθερος την 1η Αυγούστου 2024.[12]
Η αδελφή Βάσσα Λάριν, αμερικανικής καταγωγής ορθόδοξη μοναχή και καθηγήτρια λειτουργικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, υπηρέτησε υπό τη ROCOR (Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία Εκτός Ρωσίας), δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Μόσχας, επί δεκαετίες. Η ROCOR είχε ανεχθεί τις αμφιλεγόμενες δημόσιες θέσεις της για τον οικουμενισμό και τις ποιμαντικές συμβουλές της σχετικά με την ομοφυλοφιλία επί χρόνια χωρίς να λάβει μέτρα. Μόνο όταν χρησιμοποίησε την πλατφόρμα της στο YouTube για να καταγγείλει κληρικούς που ευλογούσαν την εισβολή, τότε ενήργησαν: τον Μάιο 2025, η Σύνοδος της ROCOR ανακάλεσε τη μοναχική της ιδιότητα και της απαγόρευσε να φορά μοναχικό ένδυμα ή να χρησιμοποιεί το μοναχικό της όνομα. Οι θεολογικές ενστάσεις που ποτέ δεν είχαν δικαιολογήσει πειθαρχία έγιναν επείγουσες μόνο όταν πέρασε πολιτική γραμμή.[13]
Μέχρι τα τέλη του 2025, έκθεση του Πανεπιστημίου Fordham που ετοιμάστηκε για την Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για τη Ρωσία τεκμηρίωσε πάνω από 100 θρησκευτικούς ηγέτες και ακτιβιστές που διώχθηκαν επειδή αντιτάχθηκαν στον πόλεμο. Τριάντα οκτώ ορθόδοξοι κληρικοί αντιμετώπισαν εκκλησιαστικές δίκες: δεκαεπτά καθαιρέθηκαν, δεκατέσσερις τέθηκαν σε αργία, επτά εξαναγκάστηκαν σε συνταξιοδότηση.[14] Το patriarchia.ru, ο επίσημος ειδησεογραφικός ιστότοπος του Πατριαρχείου Μόσχας, δεν δημοσιεύει καμία κάλυψη αυτών των καθαιρέσεων, ενώ εκτενώς αναφέρει εκκλησιαστική πειθαρχία για άλλα ζητήματα. Οι καθαιρέσεις των Κοβάλ, Ουμίνσκι, Κούντριν, Μπούρντιν και άλλων έχουν εξαφανιστεί από το θεσμικό αρχείο.[15]
Και όμως η επιβολή δεν καταπνίγει πλήρως τη συνείδηση. Ο π. Βαλεριάν Ντούνιν-Μπαρκόφσκι, συνιδρυτής οργάνωσης που στηρίζει διωκόμενους κληρικούς, περιέγραψε μία περίπτωση:
Ένας νέος επρόκειτο να υπογράψει στρατιωτικό συμβόλαιο. Ο ιερέας του είπε «μπορείς να πας, δεν είναι αμαρτία». Βρήκαν έναν ιερέα σε αργία που του μίλησε. Ο νεαρός κατάλαβε… και δεν πήγε στον πόλεμο.[16]
Ένας ιερέας που είχε ήδη τεθεί σε αργία επειδή αντιτάχθηκε στον πόλεμο, με προσωπικό κίνδυνο, είπε την αλήθεια σε έναν νέο. Αυτή η συζήτηση μπορεί να του έσωσε τη ζωή.
Η «Πλήρης Ελευθερία» του Κυρίλλου
Ενώ τα δικά του δικαστήρια καθαιρούσαν ιερείς επειδή προσεύχονταν για ειρήνη, ο Πατριάρχης Κύριλλος στάθηκε ενώπιον του XXVII Παγκοσμίου Συμβουλίου Ρωσικού Λαού στις 19 Νοεμβρίου 2025 και δήλωσε:
Сегодня мы живем в новой стране. Действительно, у нас полная свобода — свобода вероисповедания, свобода выражения мыслей, свобода печати и все прочее, что связано со свободным волеизъявлением людей.
Σήμερα ζούμε σε μια νέα χώρα. Πράγματι, έχουμε πλήρη ελευθερία: ελευθερία θρησκείας, ελευθερία σκέψης, ελευθερία Τύπου και καθετί άλλο που συνδέεται με την ελεύθερη έκφραση της βούλησης.
— Πατριάρχης Κύριλλος, XXVII Παγκόσμιο Ρωσικό Λαϊκό Συμβούλιο, 19 Νοεμβρίου 2025, https://www.patriarchia.ru/article/118380
Εκείνη ακριβώς τη στιγμή, ο π. Κωνσταντίν Μαξίμοφ, ιερέας του Πατριαρχείου Μόσχας, εξέτιε 14 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας στο Σαράτοφ. Το έγκλημά του: η άρνηση να μεταφέρει την ενορία του σε δημιουργηθείσες από τη Ρωσία μητροπόλεις σε κατεχόμενο ουκρανικό έδαφος. Η Επιτροπή των ΗΠΑ για τη Διεθνή Θρησκευτική Ελευθερία τον καταγράφει ως Θρησκευτικό Κρατούμενο Συνείδησης.[17] Και οι δύο άνδρες είναι κληρικοί της ίδιας Εκκλησίας.
Τον Δεκέμβριο 2023, ο Κύριλλος προχώρησε ακόμη περισσότερο, ισχυριζόμενος ότι δεν υπήρχε «μεγαλύτερη παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θρησκευτικής ελευθερίας από αυτό που συμβαίνει τώρα στην Ουκρανία στην ευρωπαϊκή ήπειρο, ούτε πιθανότατα υπήρξε, ακόμη και στην ύστερη σοβιετική περίοδο».[18] Το είπε αυτό ενώ η Mission Eurasia και το Ινστιτούτο Θρησκευτικής Ελευθερίας της Ουκρανίας τεκμηρίωναν πάνω από 600 θρησκευτικά κτίρια κατεστραμμένα από τη Ρωσία και κάθε ομολογία εκτός του Πατριαρχείου Μόσχας απαγορευμένη στα κατεχόμενα εδάφη.
Ο πατριάρχης που καθαιρεί ιερείς επειδή προσεύχονται για ειρήνη ισχυρίζεται ότι στη Ρωσία υπάρχει πλήρης θρησκευτική ελευθερία. Ο πατριάρχης του οποίου ο στρατός κατέστρεψε πάνω από 600 εκκλησίες ισχυρίζεται ότι η Ουκρανία είναι εκείνη που διώκει τους πιστούς. Η αντίφαση δεν είναι υπαινικτική. Είναι δημοσιευμένη στον ίδιο του τον ιστότοπο.
Ο Θεσμός Αναδιαμορφώνεται
Η τιμωρία μεμονωμένων ιερέων δεν ήταν αρκετή. Το Πατριαρχείο Μόσχας αναδιαμορφώνει τους θεσμούς του ώστε να διασφαλίσει ότι οι μελλοντικοί κληρικοί δεν θα γίνουν ποτέ εξαρχής ιερείς της ειρήνης.
Ιερατικές Σχολές για Ζώνες Μάχης
Στις 16 Απριλίου 2024, το Ανώτατο Εκκλησιαστικό Συμβούλιο, με τη συμμετοχή του Πατριάρχη Κυρίλλου, επέβαλε νέο μάθημα για όλες τις θεολογικές σχολές της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας: «Βασικές αρχές προετοιμασίας κληρικών για υπηρεσία σε ζώνες μάχης».[19] Η εντολή ίσχυσε για κάθε ιερατική σχολή της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας από τον Σεπτέμβριο 2024.
Η Θεολογική Σχολή του Ντον στο Ροστόφ-επί-του-Ντον ξεκίνησε το 2023 το πρώτο ρωσικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα στρατιωτικής ποιμαντικής διακονίας, με την ευλογία του Πατριάρχη Κυρίλλου. Μέχρι το 2025, είχε εγγράψει 107 φοιτητές από πάνω από 20 μητροπόλεις. Το πρόγραμμα σπουδών περιλαμβάνει «Πνευματική Αποκατάσταση», «Εκκλησία στους Πληροφοριακούς Πολέμους» και «Βασικές αρχές Γεωπολιτικής».[20] Τον Μάιο 2025, η Ιερά Σύνοδος ενέκρινε δεύτερο στρατιωτικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα στη Θεολογική Σχολή του Αικατερίνμπουργκ.[21]
Ο Μητροπολίτης Κύριλλος (Ποκρόφσκι), πρόεδρος του Συνοδικού Τμήματος Συνεργασίας με τις Ένοπλες Δυνάμεις, ανακοίνωσε την κλίμακα του εγχειρήματος:
Нам нужно будет увеличивать в пять-шесть раз количество военного духовенства… Сегодня 300 человек, должно быть полторы-две тысячи человек.
Θα χρειαστεί να αυξήσουμε τον αριθμό των στρατιωτικών κληρικών πέντε έως έξι φορές… Σήμερα είναι 300 άτομα· πρέπει να είναι χίλιοι πεντακόσιοι έως δύο χιλιάδες.
— Μητροπολίτης Κύριλλος (Ποκρόφσκι), Παγκόσμιο Συμβούλιο Ρωσικού Λαού, 27 Νοεμβρίου 2024, https://ria.ru/20241127/chislo-1986065205.html
Ιερατικές σχολές που κάποτε εκπαίδευαν ιερείς για να τελούν τα Άγια Μυστήρια τώρα τους εκπαιδεύουν για ζώνες μάχης. «Εκκλησία στους Πληροφοριακούς Πολέμους» δεν εμφανίζεται στο πρόγραμμα σπουδών καμίας άλλης Ορθόδοξης ιερατικής σχολής στον κόσμο. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν ευλογεί απλώς έναν πόλεμο: αναδιαμορφώνει τους θεσμούς της για να τον συντηρήσει.
Εξαγωγή της Πολεμικής Θεολογίας
Η επιβολή δεν περιορίζεται στα σύνορα της Ρωσίας. Στις 12 Σεπτεμβρίου 2025, ο Κονσταντίν Μαλοφέεφ, αναπληρωτής επικεφαλής του Παγκοσμίου Συμβουλίου Ρωσικού Λαού, οργάνωσε την ιδρυτική διάσκεψη της «Διεθνούς Κυριαρχικής Λίγκας “Παλαδίνοι”» στο Ανάκτορο Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης. Είκοσι ακροδεξιές οργανώσεις από τρεις ηπείρους έστειλαν εκπροσώπους.[22]
Την ίδια ημέρα, οι σύνεδροι ενώθηκαν με θρησκευτική λιτανεία κατά μήκος της Λεωφόρου Νέφσκι για τον εορτασμό της ανακομιδής των λειψάνων του Αγίου Αλεξάνδρου Νέφσκι.[23] Ο π. Βλάντισλαβ Μαλίσεφ, Ορθόδοξος ιερέας, καθόταν δίπλα στον Αλεξάντερ Ντούγκιν στις εργασίες της διάσκεψης. Βουλευτές της Ενωμένης Ρωσίας καλωσόρισαν τους συνέδρους. Η θρησκευτική λιτανεία και το πολιτικό συνέδριο ήταν ένα ενιαίο πρόγραμμα. Ο θεσμός που διακήρυξε Ιερό Πόλεμο τώρα στρατολογεί γι’ αυτόν διεθνώς.
Τι Σημαίνει Αυτό για τους Πιστούς
Η υποχρεωτική προσευχή, οι καθαιρέσεις, η αναδιαμόρφωση των ιερατικών σχολών και το διεθνές δίκτυο που τεκμηριώθηκαν παραπάνω υπερβαίνουν το θεολογικό σφάλμα. Δημιουργούν ποιμαντική κρίση για κάθε Ορθόδοξο Χριστιανό υπό τη δικαιοδοσία της Μόσχας.
Αν είστε λαϊκός σε ρωσική ορθόδοξη ενορία, αντιμετωπίζετε τώρα μια κατάσταση που θα αναγνώριζαν οι πρώτοι Χριστιανοί. Το κράτος, ενεργώντας μέσω συμμορφωμένων εκκλησιαστικών αρχών, απαιτεί να συμμετέχετε σε προσευχές που ευλογούν επιθετικό πόλεμο εναντίον των ομοδόξων Χριστιανών σας. Αν σιωπήσετε και συμμετέχετε, γίνεστε συνένοχοι. Αν αντιτεθείτε, κινδυνεύετε να χαρακτηριστείτε προδότης, τόσο απέναντι στο κράτος όσο και απέναντι στην Εκκλησία.
Δεν είναι έτσι που πρέπει να λειτουργεί η Ορθόδοξη Εκκλησία. Η Θεία Λειτουργία δεν είναι εργαλείο κρατικής προπαγάνδας. Οι κανόνες δεν είναι όπλα εναντίον ευσυνείδητων κληρικών. Οι πιστοί δεν απαιτείται, ορθώς, να επιλέγουν μεταξύ της πίστης τους και της ιδιότητας του πολίτη.
Το κεφάλαιο αυτό τεκμηρίωσε πώς μοιάζει η πολεμική θεολογία του Κυρίλλου όταν γίνεται θεσμική πολιτική: υποχρεωτική προσευχή που παρακάμπτει τη συνοδική εξουσία, ιερείς καθαιρεμένοι για τη συνείδησή τους, ιερατικές σχολές αναδιαμορφωμένες για πόλεμο και διεθνές ακροδεξιό δίκτυο που στρατολογεί υπό το λάβαρο της Αγίας Ρωσίας. Το επόμενο κεφάλαιο δείχνει τι παρήγαγε ο ευλογημένος πόλεμος.
Ρωσικό πρωτότυπο: «Даруй нам силою Твоею победу.» ↩
ΛΔ΄ Αποστολικός Κανόνας: «Τους επισκόπους εκάστου έθνους δει ειδέναι τον εν αυτοίς πρώτον, και ηγείσθαι αυτόν ως κεφαλήν, και μηδέν τι πράττειν περιττόν άνευ της εκείνου γνώμης· έκαστον δε μόνα πράττειν όσα τη αυτού παροικία επιβάλλει… Αλλά μηδέ εκείνον άνευ της πάντων γνώμης ποιείν τι· ούτω γαρ ομόνοια έσται». Ο ΛΒ΄ Κανόνας της Πενθέκτης ορίζει καθαίρεση για λειτουργική καινοτομία: όποιος εισάγει αλλαγές στην παραδεδομένη λειτουργική τάξη, «καινοτομών εν τοις παραδοθείσι», πρέπει να καθαιρείται. Ο Κανόνας ΡΓ΄ της Καρθαγένης απαιτεί τα λειτουργικά κείμενα να είναι «εγκεκριμένα εν συνόδω» και απαγορεύει τη χρήση μη εξουσιοδοτημένων προσευχών. Ο Β΄ Κανόνας της Πενθέκτης παρέχει τον μηχανισμό εφαρμογής: όποιος «ελέγχεται ότι καινοτομεί ή επιχειρεί να ανατρέψει» κάποιον από τους προαναφερθέντες κανόνες υπόκειται στην ποινή που επιβάλλει ο κανόνας εκείνος. ↩
«The anti-war faction in the Russian Orthodox Church has yet to find its voice» («Η αντιπολεμική μερίδα στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει ακόμη βρει τη φωνή της»), Carnegie Endowment for International Peace, Φεβρουάριος 2024. Το Carnegie σημειώνει ότι νέα λειτουργικά κείμενα υποτίθεται πως προτείνονται από τη λειτουργική επιτροπή και εγκρίνονται από την Ιερά Σύνοδο, «αλλά η διαδικασία αυτή δεν τηρήθηκε στην περίπτωση της προσευχής που σχετιζόταν με τον πόλεμο». https://carnegieendowment.org/russia-eurasia/politika/2024/02/the-anti-war-faction-in-the-russian-orthodox-church-has-yet-to-find-its-voice?lang=en. Ο Κανονισμός της Συνοδικής Λειτουργικής Επιτροπής εγκρίθηκε από την Ιερά Σύνοδο στις 24 Δεκεμβρίου 2015 (Πρακτικά αρ. 87-88). ↩
Ελληνικό πρωτότυπο: «Ἂν ὁ πνευματικὸς χρησιμοποιῆ τοὺς κανόνες σάν… κανόνια, καὶ ὄχι μὲ διάκριση, ἀνάλογα μὲ τὸν ἄνθρωπο, μὲ τὴν μετάνοια ποὺ ἔχει κ.λπ., ἀντὶ νὰ θεραπεύη ψυχές, θὰ ἐγκληματῆ.» ↩
«Appeal of the Clergy of the Russian Orthodox Church for Reconciliation and an End to War» («Έκκληση κληρικών της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας για συμφιλίωση και τέλος του πολέμου»), δημοσιεύθηκε την 1η Μαρτίου 2022, παραμονή της Κυριακής της Συγχωρήσεως. Αρχικά υπογράφηκε από 233 κληρικούς (ιερείς, μοναχούς, διακόνους)· ο αριθμός αυξήθηκε περίπου στους 300. Κανένας μητροπολίτης ή επίσκοπος δεν υπέγραψε. Η έκκληση παρέθετε το Ματθ. 5:9: «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί». Πλήρες κείμενο: https://virtueonline.org/appeal-clergy-russian-orthodox-church-calling-reconciliation-and-end-war. Vatican News: https://www.vaticannews.va/en/church/news/2022-03/russian-orthodox-priests-no-call-for-peace-should-be-rejected.html. ↩
Ο π. Ιωάννης Κοβάλ, εθνικά Ουκρανός ιερέας στον ναό του Αγίου Ανδρέα του Αποστόλου στη Μητρόπολη Μόσχας, αντικατέστησε επανειλημμένα τη «νίκη» (победу) με την «ειρήνη» (мир) στην υποχρεωτική Προσευχή υπέρ της Αγίας Ρωσίας. Μετά από καταγγελία ενορίτη, ο Πατριάρχης Κύριλλος τον έθεσε σε αργία στις 2 Φεβρουαρίου 2023. Το Εκκλησιαστικό Δικαστήριο της Μόσχας τον καθαίρεσε τον Μάιο 2023. «An Act of Lighthearted Betrayal» («Μια πράξη επιπόλαιης προδοσίας»), Public Orthodoxy, 12 Μαΐου 2023, https://publicorthodoxy.org/2023/05/12/act-of-lighthearted-betrayal/. VOA: https://www.voanews.com/a/russian-orthodox-priests-persecuted-for-supporting-peace-in-ukraine-/7222972.html. ↩
Ο πρωτοπρεσβύτερος Αλεξέι Ουμίνσκι υπηρέτησε ως προϊστάμενος του ναού της Ζωοποιού Αγίας Τριάδος στο Χόχλι της Μόσχας από το 1993 (πάνω από 30 χρόνια). Ήταν γνωστός συγγραφέας και τηλεοπτική προσωπικότητα. Στις 3 Ιανουαρίου 2024, ο Πατριάρχης Κύριλλος τον απομάκρυνε από την εφημεριακή του θέση και τον έθεσε σε αργία επειδή αρνήθηκε να αναγνώσει την Προσευχή υπέρ της Αγίας Ρωσίας. Στις 13 Ιανουαρίου 2024, το Μητροπολιτικό Δικαστήριο της Μόσχας αποφάσισε την καθαίρεσή του για «επιορκία» (παραβίαση του ιερατικού όρκου του). Δικάστηκε ερήμην. Στις 8 Φεβρουαρίου 2024, ο Πατριάρχης Κύριλλος επικύρωσε την καθαίρεση. «Moscow priest who was removed from post defrocked for refusing to recite prayer for Holy Rus victory» («Ιερέας της Μόσχας που απομακρύνθηκε από τη θέση του καθαιρέθηκε επειδή αρνήθηκε να αναγνώσει προσευχή υπέρ της νίκης της Αγίας Ρωσίας»), Meduza, 13 Ιανουαρίου 2024, https://meduza.io/en/news/2024/01/13/moscow-priest-who-was-removed-from-post-defrocked-for-refusing-to-recite-prayer-for-holy-rus-victory. Βλ. επίσης Carnegie Endowment, https://carnegieendowment.org/russia-eurasia/politika/2024/02/the-anti-war-faction-in-the-russian-orthodox-church-has-yet-to-find-its-voice?lang=en. ↩
Ο π. Ιωάννης Μπούρντιν, ιερέας στο χωριό Καραμπάνοβο της Μητρόπολης Κοστρομά, είπε στο εκκλησίασμα περίπου δέκα ανθρώπων στις 6 Μαρτίου 2022 ότι προσευχόταν για ειρήνη στην Ουκρανία. Συνυπέγραψε αντιπολεμική δήλωση με τον πρωτοπρεσβύτερο Γκεόργκι Έντελσταϊν. Ο Μητροπολίτης Φεραπόντ της Κοστρομά απάντησε ότι η πολιτική είναι «αρμοδιότητα του Πατριάρχη… όχι αρμοδιότητα του χωριάτη ιερέα». Η αστυνομία έφθασε δύο ώρες μετά το κήρυγμά του. Στις 10 Μαρτίου 2022, τιμωρήθηκε με πρόστιμο 35.000 ρουβλίων, γινόμενος ο πρώτος Ρώσος κληρικός που τιμωρήθηκε βάσει των πολεμικών νόμων λογοκρισίας. Του απαγορεύθηκε η ιερουργία στις 17 Μαρτίου 2023. Τον Ιούνιο 2023, το εκκλησιαστικό δικαστήριο που εξέτασε την υπόθεσή του διακήρυξε επισήμως ότι «ο ειρηνισμός υπήρξε παρών σε αιρετικές διδασκαλίες σε διάφορες περιόδους της εκκλησιαστικής ιστορίας». «Russian Orthodox Church officially renounces pacifism» («Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία αποκηρύσσει επισήμως τον ειρηνισμό»), Novaya Gazeta Europe, 14 Ιουνίου 2023, https://novayagazeta.eu/articles/2023/06/14/russian-orthodox-church-officially-renounces-pacifism-en. CNE News: https://cne.news/article/3190-pacifism-is-heresy-russian-orthodox-church-says. Forum 18: https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2725. RFE/RL: https://www.rferl.org/a/russian-priest-fined-for-calling-war-in-ukraine-a-war/31760170.html. ↩
«Против войны — снимай крест» («Εναντίον του πολέμου: βγάλε τον σταυρό»), Novaya Gazeta Europe, 7 Σεπτεμβρίου 2024, https://novayagazeta.eu/articles/2024/09/07/protiv-voiny-snimai-krest. 74.ru, 3 Σεπτεμβρίου 2024, https://74.ru/text/religion/2024/09/03/74041187/. SOTA: https://sotaproject.com/news/86403. Ο π. Πέτρ Ουστίνοφ υπηρετούσε προηγουμένως στον ναό του Αγίου Πέτρου Κρουτίτσης, που φέρει το όνομα του τελευταίου νόμιμου προκαθημένου της Ρωσικής Εκκλησίας, Μητροπολίτη Πέτρου (Πολιάνσκι), ο οποίος εκτελέστηκε το 1937. ↩
Ο π. Αντρέι Κούντριν, ιερέας της Μόσχας, καθαιρέθηκε στις 23 Αυγούστου 2024 επειδή προσευχόταν για «συμφιλίωση» μεταξύ Ρώσων και Ουκρανών αντί να αναγνώσει την υποχρεωτική προσευχή υπέρ της νίκης. Ο Πατριάρχης Κύριλλος επικύρωσε προσωπικά την καθαίρεση. RFE/RL: https://www.rferl.org/a/russian-orthodox-church-defrocking-kudrin-reconciliation-prayer/33090164.html. ↩
Forum 18, Φεβρουάριος 2026, https://www.forum18.org/archive.php?article_id=3032. Eurasia Review: https://www.eurasiareview.com/21022026-kazakhstan-independent-orthodox-priests-10-day-jailing-criminal-case-underway-analysis/. Kursiv Media: https://kz.kursiv.media/en/2026-02-26/engk-yeri-independent-priest-and-peace-advocate-hit-with-drug-den-case/. Η αρχική ποινική υπόθεση εναντίον του Βορόντσοφ (άρθρο 174, υποκίνηση εχθρότητας) άνοιξε στις 27 Δεκεμβρίου 2023 και έκλεισε στις 22 Απριλίου 2025 λόγω έλλειψης αποδείξεων. Οι κατηγορίες περί ναρκωτικών ακολούθησαν την προσπάθειά του να καταχωρίσει ανεξάρτητη ενορία. ↩
Βάση δεδομένων Θρησκευτικών Κρατουμένων Συνείδησης της USCIRF: https://www.uscirf.gov/religious-prisoners-conscience/forb-victims-database/ioann-kurmoyarov. OVD-Info: https://ovd.info/en/monk-calls-disobedience-life-story-father-ioann-kurmoyarov. «Russian ex-priest who criticized Ukraine offensive jailed» («Ρώσος πρώην ιερέας που επέκρινε την επίθεση στην Ουκρανία φυλακίστηκε»), Moscow Times, 31 Αυγούστου 2023, https://www.themoscowtimes.com/2023/08/31/russian-ex-priest-who-criticized-ukraine-offensive-jailed-a82318. Memorial: https://www.rightsinrussia.org/support-for-political-prisoners-memorial-30/. Ο Κουρμογιάροφ κατηγορήθηκε βάσει του άρθρου 207.3 (διάδοση ψευδών πληροφοριών για τις Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις). Αφέθηκε ελεύθερος την 1η Αυγούστου 2024. ↩
Η αδελφή Βάσσα (Βαρβάρα) Λάριν, αμερικανικής καταγωγής ορθόδοξη μοναχή υπό τη ROCOR (δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Μόσχας) και καθηγήτρια λειτουργικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, ήταν γνωστή εκπαιδεύτρια στο YouTube («Coffee with Sister Vassa»). Η ROCOR ανεχόταν τις αμφιλεγόμενες δημόσιες δηλώσεις της επί χρόνια, συμπεριλαμβανομένων ποιμαντικών συμβουλών του 2017 σχετικά με την ομοφυλοφιλία, τις οποίες η Σύνοδος της ROCOR καταδίκασε επισήμως ως «αντίθετες προς τις διδασκαλίες του Ευαγγελίου», αλλά χωρίς να λάβει πειθαρχικά μέτρα. Μόνο αφού χρησιμοποίησε την πλατφόρμα της για να καταγγείλει κληρικούς που ευλογούσαν την εισβολή και συνδέθηκε δημόσια με την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας ενήργησε η Σύνοδος. Τον Ιανουάριο 2025, ο Επίσκοπος Λουκάς Συρακουσών την διέταξε να παύσει κάθε βίντεο και δραστηριότητα στα κοινωνικά δίκτυα και να εισέλθει σε μονή. Εκείνη αρνήθηκε. Στις 12 Μαΐου 2025, η Σύνοδος της ROCOR επικύρωσε την ανάκληση της μοναχικής της ιδιότητας και της απαγόρευσε να φορά μοναχικό ένδυμα ή να χρησιμοποιεί το μοναχικό της όνομα. Διάταγμα: https://web.archive.org/web/20250517040657/https://synod.com/synod/eng2025/20250516_enukazsv.html. ↩
Sergei Chapnin, «Religious Persecution in Russia» («Θρησκευτικός διωγμός στη Ρωσία»), έκθεση ετοιμασμένη για την Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για τη Ρωσία Mariana Katsarova, δημοσιευμένη μέσω του Πανεπιστημίου Fordham. Τεκμηρίωσε πάνω από 100 θρησκευτικούς ηγέτες και ακτιβιστές που διώχθηκαν επειδή αντιτάχθηκαν στον πόλεμο (79 Ορθόδοξοι, 7 Βαπτιστές, 7 Πεντηκοστιανοί, 3 Καθολικοί και άλλοι). Από αυτούς, 19 καταδικάστηκαν με ποινικές κατηγορίες σε ποινές από 2,5 έως 12 χρόνια. Τριάντα οκτώ ορθόδοξοι κληρικοί αντιμετώπισαν εκκλησιαστικές δίκες: 17 καθαιρέθηκαν, 14 τέθηκαν σε αργία, 7 εξαναγκάστηκαν σε συνταξιοδότηση. Η Novaya Gazeta Europe ανέφερε χωριστά τον Μάιο 2023 ότι τουλάχιστον 59 ιερείς είχαν φιμωθεί από το Πατριαρχείο Μόσχας και τις υπηρεσίες ασφαλείας από τον Φεβρουάριο 2022. Moscow Times: https://www.themoscowtimes.com/2023/11/03/ostracized-from-kremlin-aligned-church-russias-anti-war-priests-offer-alternative-orthodoxy-a82977. ↩
Μέχρι τον Μάρτιο 2026, το patriarchia.ru δεν έχει δημοσιεύσει κανένα άρθρο για τις καθαιρέσεις των Κοβάλ, Ουμίνσκι, Κούντριν, Μπούρντιν, Κουρμογιάροφ ή των άλλων κληρικών της ειρήνης που τεκμηριώνονται στο παρόν κεφάλαιο. Ο επίσημος ειδησεογραφικός ιστότοπος του Πατριαρχείου Μόσχας καλύπτει εκτενώς την εκκλησιαστική πειθαρχία για άλλα ζητήματα (ουκρανικές δικαιοδοσιακές διαμάχες, ηθικά παραπτώματα κ.λπ.), αλλά έχει διαγράψει από το θεσμικό αρχείο τον δικό του διωγμό αντιπολεμικών κληρικών. Η μία μερική εξαίρεση είναι η υπόθεση της Μητρόπολης Βίλνιους (άρθρο 77826 στο patriarchia.ru, 30 Ιουλίου 2022), όπου πέντε Λιθουανοί ιερείς καθαιρέθηκαν· το άρθρο ισχυρίζεται ότι το δικαστήριο «εξέτασε τις πράξεις τους αποκλειστικά στο πεδίο του εκκλησιαστικού κανονικού δικαίου, χωρίς να αγγίξει ζητήματα πολιτικής», και κατόπιν δηλώνει ότι οι ιερείς «χρησιμοποιούσαν αντιπολεμική ρητορική». ↩
Ο π. Βαλεριάν Ντούνιν-Μπαρκόφσκι, Atlantic Council Eurasia Center panel, «How the Russian Orthodox Church supports the Kremlin’s war against Ukraine» («Πώς η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία στηρίζει τον πόλεμο του Κρεμλίνου εναντίον της Ουκρανίας»), 17 Σεπτεμβρίου 2025, 46:54-48:11. Ο π. Βαλεριάν είναι συνιδρυτής της Mir Vsem (Ειρήνη σε Όλους), οργάνωσης που τεκμηριώνει και στηρίζει πάνω από 80 κληρικούς διωκόμενους επειδή αντιτίθενται στον πόλεμο. Βίντεο: https://www.youtube.com/watch?v=JSp-10UsoOE&t=2814s ↩
Ο π. Κωνσταντίν Μαξίμοφ, ιερέας της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (Πατριαρχείο Μόσχας), καταδικάστηκε σε 14 χρόνια σε ρωσικό στρατόπεδο εργασίας επειδή αρνήθηκε να μεταφέρει την ενορία του σε δημιουργηθείσες από τη Ρωσία μητροπόλεις σε κατεχόμενο έδαφος. Η USCIRF τον καταγράφει ως Θρησκευτικό Κρατούμενο Συνείδησης. USCIRF: https://www.uscirf.gov/religious-prisoners-conscience/forb-victims-database/kostiantyn-maksimov. ↩
Πατριάρχης Κύριλλος, Επαρχιακή Συνέλευση Μόσχας, 20 Δεκεμβρίου 2023: «Потому что большего нарушения прав человека и религиозной свободы, чем сейчас происходит на Украине, на европейском континенте нет, да и едва ли было, даже в позднее советское время.» https://www.patriarchia.ru/article/105176. Επανέλαβε το θέμα στην Επαρχιακή Συνέλευση Μόσχας στις 20 Δεκεμβρίου 2024: «Поразительно: в странах, которые принимают западные ценности, касающиеся прав и религиозной свободы и прав человека, на глазах у всех, у всей Европы происходит прямое гонение и притеснение людей только из-за их религиозного выбора!» («Είναι εκπληκτικό: σε χώρες που αποδέχονται δυτικές αξίες σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη θρησκευτική ελευθερία, μπροστά στα μάτια όλων, μπροστά σε όλη την Ευρώπη, συμβαίνει άμεσος διωγμός και καταπίεση ανθρώπων μόνο λόγω της θρησκευτικής τους επιλογής!») https://www.patriarchia.ru/article/112702. ↩
Διάταγμα του Ανώτατου Εκκλησιαστικού Συμβουλίου, 16 Απριλίου 2024. Το μάθημα «Βασικές αρχές προετοιμασίας κληρικών για υπηρεσία σε ζώνες μάχης» (Основы подготовки духовенства для прохождения служения в зоне боевых действий) αναπτύχθηκε βάσει του βιβλίου На войне (Στον Πόλεμο) του πρωτοπρεσβυτέρου Ντμίτρι Βασιλένκοφ, επικεφαλής στρατιωτικού ιερέα στη ζώνη της λεγόμενης «Ειδικής Στρατιωτικής Επιχείρησης» (SVO). Η Εκπαιδευτική Επιτροπή της ΡΟΕ εξέδωσε εντολή προς όλες τις θεολογικές σχολές να το εφαρμόσουν από την 1η Σεπτεμβρίου 2024. Κάλυψη: Novaya Gazeta, https://novayagazeta.ru/articles/2024/08/26/boevogo-kreshcheniia-nado-bolshe; Rossiyskaya Gazeta, https://rg.ru/2024/04/16/rpc-novyj-speckurs-nauchit-sviashchennikov-vyzhivat-i-rabotat-v-boevyh-usloviiah.html; Fontanka.ru, https://www.fontanka.ru/2024/04/18/73475219/; Kommersant, https://www.kommersant.ru/doc/6662098 ↩
Μεταπτυχιακό πρόγραμμα στρατιωτικής ποιμαντικής διακονίας της Θεολογικής Σχολής του Ντον, ξεκίνησε το 2023. Μέχρι το 2025: 107 μεταπτυχιακοί φοιτητές από πάνω από 20 μητροπόλεις· 28 εν ενεργεία στρατιωτικοί ιερείς μεταξύ τους. Την 1η Μαΐου 2025, ο πρύτανης της σχολής έλαβε πιστοποιητικό ευγνωμοσύνης από τον διοικητή της Νότιας Στρατιωτικής Περιφέρειας. Κάλυψη: Patriarchia.ru, https://www.patriarchia.ru/article/115491; Pravoslavie.ru, https://pravoslavie.ru/169503.html ↩
Απόφαση της Ιεράς Συνόδου, 15 Μαΐου 2025, που εγκρίνει μεταπτυχιακό πρόγραμμα με τίτλο «Εκπαίδευση και συνεργασία στρατιωτικού κλήρου με τις Ένοπλες Δυνάμεις» (Подготовка военного духовенства и взаимодействие с Вооруженными силами) στη Θεολογική Σχολή Αικατερίνμπουργκ. Κάλυψη: The Moscow Times, https://www.themoscowtimes.com/2025/05/16/russian-orthodox-church-begins-training-military-clergy-a89104; Rossiyskaya Gazeta, https://rg.ru/2025/05/15/reg-urfo/ekaterinburgskaia-duhovnaia-seminariia-budet-gotovit-voennyh-sviashchennikov.html ↩
Ιδρυτική διάσκεψη της «Διεθνούς Κυριαρχικής Λίγκας “Παλαδίνοι”» (αναφέρεται επίσης ως «Διεθνής Αντιπαγκοσμιοποιητική Λίγκα»), Αγία Πετρούπολη, 12 Σεπτεμβρίου 2025. Οργανώθηκε από τον Κονσταντίν Μαλοφέεφ, αναπληρωτή επικεφαλής του ΠΣΡΛ. Αρχική έρευνα από το iStories· αγγλική μετάφραση: Meduza, https://meduza.io/en/feature/2025/09/24/we-are-not-subject-to-russophobia. Καλύφθηκε επίσης από Fontanka.ru (23 Σεπτεμβρίου 2025), Novaya Gazeta (25 Σεπτεμβρίου 2025), RFE/RL και Searchlight Magazine (Ηνωμένο Βασίλειο, Οκτώβριος 2025). Οι κατονομαζόμενες οργανώσεις περιλαμβάνουν την ισπανική Φάλαγγα, τη Χρυσή Αυγή (Ελλάδα), τη Forza Nuova (Ιταλία), τους Les Nationalistes (Γαλλία), τις Sixty-Four Counties (Ουγγαρία), το NATION (Βέλγιο), την Patriotic Alternative (Ηνωμένο Βασίλειο) και αντιπροσώπους από Σερβία, Βραζιλία, Αργεντινή, Μεξικό, Νότια Αφρική και Γερμανία. ↩
Η λιτανεία των λειψάνων του Αγίου Αλεξάνδρου Νέφσκι κατά μήκος της Λεωφόρου Νέφσκι, 12 Σεπτεμβρίου 2025. Η Meduza αναφέρει ότι τη λιτανεία προήδρευσε ο Πατριάρχης Κύριλλος· πηγές της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας δείχνουν ότι ο Μητροπολίτης Βαρσανούφιος Αγίας Πετρούπολης προήδρευσε της εκδήλωσης του 2025 (ο Κύριλλος είχε προεδρεύσει στην ίδια λιτανεία το 2024 για την 300ή επέτειό της). Η συμμετοχή των συνέδρων τεκμηριώνεται από τη Meduza, το iStories και τις αναρτήσεις του ίδιου του Μαλοφέεφ στο Telegram. ↩